Intens Mexico in het Cobra Museum: over Frida Kahlo, Diego Rivera en vele anderen

9 november 2019
In de tentoonstelling 'Intens Mexico: politiek, identiteit, seks en dood' maken we kennis met moderne Mexicaanse kunst vanaf, pak 'em beet, zo'n honderd jaar geleden. Het is een levendige vertoning: kleurrijk, warmbloedig en gepassioneerd, mystiek en symbolisch. Vol emotie, net als het land zelf. Denk je Mexico, dan denk je aan de stranden van Acapulco, taco's en tortilla's, 'feestelijke' doodskoppen, de muur van Trump en aan de zeer tot de verbeelding sprekende kunstenaar Frida Kahlo.

In de tentoonstelling in het Cobra Museum in Amstelveen krijg je een inkijkje in de veelzijdige aard van de samenleving in dit grote Noord-Amerikaanse land.



1. Frida Kahlo 'Los Cocos', 1951 Collection Museo de Arte Moderno/INBAL-Secretaría de Cultura © 2019 Banco de México, Diego Rivera & Frida Kahlo Museums Trust. 2. Impressie. 3. Olga Costa 'La vendedora de frutas', 1951 Collection Museo de Arte Moderno/INBAL-Secretaría de Cultura.
Want Mexico is een land van uitersten. Zeg maar gerust mega divers, zowel qua flora en fauna, klimaat, bevolkingssamenstelling, tradities, rituelen, gebruiken en gewoonten. Kan ook niet anders, want het is immens groot: net zo groot als heel West-Europa. Het is het grootste Spaans-sprekende land ter wereld.
Door de Spaanse overheersing in de 16e eeuw is er een mengelmoes ontstaan van inheemse volkeren (nog vaak indianenstammen genoemd) en de vroegere kolonialisten: tegenwoordig is ongeveer 80% van de inwoners daarom mesties*. De andere 20% wordt tot de oorspronkelijke inheemse volkeren gerekend en die wonen voornamelijk in Zuid-Mexico. Het zijn nakomelingen van de Azteken, Maya's, Tolteken, Zapoteken, Chichimeken en de Mixteken (leer ik van W).
een persoon geboren uit een Europese, vaak Spaanse of Portugese, én een inheemse ouder. In bredere zin wordt iedereen van gemengde etnische afkomst wel mesties genoemd.

veel teken

Wij kennen het land van de tequila en margarita's, nacho's (lekker met guacamoleen tortilla's. Grotendeels katholiek, maar dan doordrenkt met - soms duistere - inheemse rituelen en zwarte magie. Hoogtepunt in het jaar is de Día de Muertos*, je weet wel: met al die skeletten en doodskoppen, want de bevolking is geobsedeerd door de dood en gefascineerd door de hel.
Mexico staat bekend als narcostaat. Én uit de berichtgeving in het Journaal over de grootschalige corruptie, het geweld van de drugsoorlogen, de grote verschillen tussen arm en rijk. Héél veel armen en een paar héél erg rijken. Van de straatkinderen en het machismo. De laatste jaren is er veel te doen rondom (illegale) migratie richting de Verenigde Staten met als gevolg de muur van Trump. En daarmee is het beeld van het hedendaagse Mexico wel zo'n beetje geschetst.
* De Dag van de Doden valt op 1 en 2 november, gelijk met de westerse Allerheiligen en Allerzielen.




1. David Alfaro Siqueiros, 'The revolutions give back culture', 1958. 2. Het 'altaar' in het kader van de Dag van de Doden. 3. Raúl Anguiano, 'De Doorn', 1952. 4. Diego Rivera, 'Portret van Lupe Marín', 1938.
Bueno. We gaan het hebben over Mexicaanse beeldende kunst en wel die van de 20ste eeuw. Na een bloederige revolutie aan het begin van die eeuw richtte een generatie jonge kunstenaars zich op het volkseigene en maakte kunst waarin allerlei politieke, historische en traditionele thema's aan de orde werden gesteld. Die kunst was absoluut niet abstract, zoals in Europa steeds vaker het geval was. Integendeel, zij schilderden het 'echte' leven van de vaak straatarme boeren, burgers en buitenlui. "Zij verbeeldden nieuwe archetypes uit de bevolking: de moeder, de boer, de revolutionaire soldaten (zowel mannen als vrouwen), de onderwijzer en het proletariaat." Sociaal realisme met vleugjes kubisme en expressionisme voor extra vuur (aldus Sandra Smets in het NRC).

Politiek en Identiteit

Er waren schilders - waaronder Diego Rivera - die beroemd werden om hun strijdvaardige, propagandistisch muurschilderingen, waarin zij de idealen van de revolutie roemden. Anderen schilderden hun hersenschimmen, gebaseerd op de fixatie op dood en verderf. "De Mexicaanse interesse in het onderbewuste vloeit voort uit de oude tradities, geloofsovertuigingen en ceremonies die nog steeds deel uitmaken van het dagelijkse leven en die ook verband houden met de dood." Want in 'hel en verdoemenis' komen de onderbewuste driften en het instinctieve geweld tot uitdrukking en dat leidde tot een voorkeur voor het surrealisme.

Seksualiteit en Dood

Uit de collectie van het Museum voor Moderne Kunst (Museo de Arte Moderno) in Mexico Stad zijn 46 schilderijen en foto's uit de 20ste eeuw overgekomen. Of beter gezegd: uitgeruild, want sinds 7 november genieten de inwoners van de Mexicaanse hoofdstad van canvassen uit de collectie van het Cobra Museum in een tentoonstelling genaamd 'Cobra, serpiente de mil cabezas', die het afgelopen jaar (met de titel 'Cobra 70, een meerkoppige slang') in het Amstelveense museum te zien is geweest.




1. Nahum B. Zenil, 'Ik en ik', ongedateerd. 2. zaaloverzicht. 3. Graciela Iturbide, 'Zonder titel (uit de serie Frida Kahlo's badkamer), 2006. 4. Zaaloverzicht.
Een groot deel van de in Amstelveen getoonde kunst is onderdeel van het nationale erfgoed en wat Vincent van Gogh is voor Nederland, is Frida Kahlo (1907-1954) voor Mexico. Een vrouw met een faam van haast mythisch proporties. Selfie queen van de twintigste eeuw (meer dan 55!). Want wat is dat toch met die vrouw? Waarom is iedereen - ikzelf incluis - altijd zo vol waardering als het om deze artieste gaat, zonder dat we haar kunst goed kennen? (Tenminste? Dat geldt voor mij).

beklagenswaardig levensverhaal

Heel waarschijnlijk heeft die bewondering te maken met haar vrijgevochten geest en de onderwerpen van haar schilderijen die zijn doordrenkt met haar eigen, nogal beklagenswaardige levensverhaal. Want inmiddels genoegzaam bekend (maar toch nog maar even in telegramstijl...). Kinderverlamming op haar 6e, een busongeluk als zij nauwelijks 18 jaar is (waardoor zij mank liep, jarenlang gekluisterd was aan bed en een stalen korset droeg die haar gehavende wervelkolom moest ondersteunen). Een stormachtige verhouding en later een idem dito huwelijk met (de eerder genoemde en nogal ontrouwe) kunstenaar Diego Rivera. En tenslotte - na de amputatie van haar rechterbeen en een leven vol pijn - haar vroegtijdige dood op 47-jarige leeftijd.

Tot zover dit tranendal. Eerlijkheidshalve moet worden gezegd: in de tentoonstelling 'Intens Mexico' zie je slechts één kunstwerk van Frida Kahlo: een stilleven(tje) genaamd 'Cocos' (een 'late', nl. uit 1951) met een 'huilende' kokosnoot (kijk maar). Wel de eerste Kahlo sinds 25 jaar die in Nederland te zien is. (Wat het dan weer goed maakt) ik zag meerdere werken van Diego Rivera en die troffen mij heel aangenaam.
Je kunt deze expositie zien als een aanloopje naar een voor mei 2021 (!) geprogrammeerde vertoning genaamd 'Frida Kahlo and Diego Rivera, Masterpieces from the Gelman Collection'.
Maar hoe zit het dan met Assen? Want (ook) het Drents Museum promoot al enkele maanden hun Frida Kahlo-expositie, Viva la Frida! die oorspronkelijk gepland stond voor maart 2021, maar vervroegd is naar oktober 2020. Is hier sprake van een wedloop?



1.Diego Rivera, 'Portret van Cuca Bustamante', 1946. 2.Impressies van de expositie. 3. Diego Rivera, 'Portret van Paul Antebi', 1955.
De website van het Cobra Museum biedt uitkomst: beide musea tonen ieder voor zich kunstwerken van Frida Kahlo uit twee verschillende collecties. Blijkbaar zijn de Gelman Collection samen met de Dolores Olmedo collectie de belangrijkste verzamelingen van het werk van de kunstenaar. In Amstelveen zien we in 2021 schilderijen uit de eerste; in Assen kunnen we vanaf najaar 2020 naar canvassen uit de Dolores Olmedo collectie kijken. En met die twee exposities zal een groot deel van het hele oeuvre van Frida Kahlo in Nederland te bewonderen zijn.

Met 'Intens Mexico' komen we al een beetje in de stemming...
Te zien t/m 29 maart 2020.
(Maar dat ene repeterende deuntje. Zouden jullie niet nog twee of drie extra nummers kunnen toevoegen aan de playlist?)


-X-


Fijn weekend!

Op de achterkant van het Cobra Museum Magazine (najaar/winter 2019) deze oproep: "bring this page with you when visiting the exhibition ↑ voor een korting van € 3,-".
Dus anderhalf jaar bewaren ....(?) 
Tekst en alle (iPhone)foto's: ©MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl, tenzij anders vermeld.

Axel Vervoordt in Kanaal: Anish Kapoor, James Turrell en vele anderen

2 november 2019
Antiquair, decorateur, galeriehouder, museum-directeur, projectontwikkelaar, vastgoedmagnaat en last but not least kunst-verzamelaar: Axel Vervoordt is van alle markten thuis. Hieronder volgt het succesverhaal van een Belgische selfmade man (oké, hij kreeg van huis uit wel een zetje, maar toch).
Op 21-jarige leeftijd bleek hij al een bijzondere kijk te hebben op wat mooi is, en die touch, gemixt met een flinke dosis zakelijk inzicht: een ideale combinatie. Met de handel in kunst, curiosa en antiek en het inrichten van huizen met eclectische meubels en unieke, bijzondere kunst heeft de Axel Vervoordt NV*  internationaal naam gemaakt.
* 70 medewerkers, omzet zo’n 36 miljoen euro (cijfers uit 2016).

Wabi sabi, de schoonheid van eenvoud en leegte en museale installaties van grote namen uit de kunstwereld, zoals Anish Kapoor en James Turrell: dit zijn zo enkele typeringen van mijn bezoek aan Kanaal in een voorstad van Antwerpen.



1. Kazuo Shiraga. 2. Kanaal langs de oevers van het Albert Kanaal: foto ©AxelVervoordt. 3. Impressie met werk van Bosco Sodi. 
In het landelijke Wijnegem, langs het Albert Kanaal dat de Antwerpse haven verbindt met de Maas, ligt de voormalige mouterij: een oud industrieel complex uit 1870. De toenmalige eigenaar (de familie Meeùs) bouwde er vanaf het einde van de negentiende eeuw telkens nieuwe gebouwen bij, wat leidde tot een verzameling graansilo's, pakhuizen en stapelruimtes, die eind vorige eeuw leeg kwam te staan. Sinds enkele jaren bevindt zich in het ruw gerestaureerde stokerijcomplex een bijzondere wereld van kunst en antiek; van ruimte en licht.
Axel Vervoordt (Wilrijk, België, 1947), ging met Kanaal, zoals de oude distilleerderij nu wordt genoemd, voor de derde keer een flinke uitdaging aan.

connaisseur d'art

Met de restauratie van zestien voor de sloop bestemde renaissancehuizen in het centrum van Antwerpen (aan de Vlaeykensgang) verwierf de woonfilosoof eind jaren '60 een reputatie als allround aanpakker, top-antiquair en creatieve alleskunner. Vervolgens kocht en restaureerde hij halverwege de tachtiger jaren een middeleeuws kasteel in 's-Gravenwezel - nu woonhuis van de woongoeroe en zijn vrouw May en rond de eeuwwisseling viel zijn oog op de oude jeneverstokerij en "gaf hij nogmaals blijk van zijn geraffineerde smaak, zijn talent om iedere omgeving - of het nu een 16e eeuws huis is, een kasteel of een fabriek - om te toveren tot een sfeervolle en warme omgeving" (aldus de Belgische Academie voor Binnenhuisarchitectuur). 

Aan het industrieel karakter van het historische erfgoed (op een perceel van zo'n zeven voetbalvelden) langs de Kempense waterweg is zo weinig mogelijk veranderd. Met uitzondering van enkele eigenzinnige toevoegingen (zoals de bouw van appartementen) is renoveren en conserveren het enige wat Vervoordt doet. Hergebruik is wat hem betreft het thema. Het voormalige nijverheidsterrein is nu een campus. Een dorp op zich met meerdere kantoren, showrooms, artist studio's, luxe woonhuizen en het hoofdkantoor van het (inmiddels familie-) bedrijf. En natuurlijk de Axel Vervoordt Gallery en de Axel Vervoordt Foundation: respectievelijk een kunsthandel en een soort van museum met de privé-collectie van de woongoeroe.






1. Yun Hyong-Keun. 2. El Anatsui. 3. Zaal met het werk van Markus Brunetti, 'Romanesque facades'. 4. klassieke urn. 5. Onbekend. 6. Renalo Nicolodi.
Axel Vervoordt ontwierp het huis van Robert de Niro, Kim & Kanye Kardashian-West, Madonna, Bill Gates en Calvin Klein en die luxueuze interieurs verschenen in tientallen koffietafelboeken van zijn hand.
Maar wat typeert zijn sfeer? Waarin zit 'em dat succes? Wat is zijn visie op leven met kunst? De decorateur pur sang - het is geen modegril, want hij doet 'zijn ding' al zijn hele carrière - combineert feilloos antieke en hedendaagse objecten. Kunst uit alle eeuwen en uit West, maar vooral ook Oost. Hij maakt alleen maar gebruik van steen, hout en andere natuurlijke materialen in een heel sobere, minimalistische stijl. (Dus) weinig of geen felle kleuren. Meester in de kunst van het weglaten, want less is more. Rust en sereniteit: heel meditatief. Zijn interieurs hebben een hoog Wa*-gehalte en daaruit spreek zijn verbondenheid met oosterse filosofieën.
* Wa betekent 'harmonie' in het shintoïsme. 

where time becomes art

Traditionele oosterse - en dan met name Japanse interieurs zijn bescheiden in hun voorkomen. Door de ingetogen luxe en de rustige, serene uitstraling slagen zij er al eeuwen in om een Zen-achtige eenvoud neer te zetten. Esthetisch verantwoorde en minimalistische schoonheid gebaseerd op honderden jaren van ambachtelijke en vaak handvaardige technieken. Een object is nooit 'zo maar' een object. Er zit altijd diepte in: respect voor de natuur (in het Shinto gelooft men dat God in alle natuur schuilt) en respect voor tradities, symboliek en eeuwenoud vakmanschap.

wabi sabi of shabby chic

Vervoordt is groot aanhanger van wabi sabi (niet te verwarren met wasabi*), oftewel de kunst van de imperfectie. Een beetje roest, afgebladderde lak, patin op hout, een gehavend sculptuur, hier en daar een deukje of een krasje, het mag allemaal in wabi sabi of - heel 'oneerbiedig' gezegd - shabby chic. Een soort van (...) romantische stijl met een sympathiek doorleefd karakter. Want niets is eeuwig. Niets is af. Niets is perfect. En dat dan buitengewoon gecombineerd met kunst: dat is zijn recept. Axel Vervoordt hanteert het standpunt dat kunst niet kan ontbreken in een interieur en hij geeft daarin het goede voorbeeld, want overal staan, liggen en hangen kleinoden (en dan bedoel ik niet klein van formaat).
* een groen crèmepje voor bij sushi.






1. en 2. Per Kirkeby, 'Brick Sculptures'. 3. Kazuo Shiraga. 4. Impressie. 5. Romeins borstbeeld. 6. Norio Imai.
En in die geweldige entourage genaamd Kanaal, serveert Axel Vervoordt Gallery en -Foundation eclectische kunst. Prehistorische artefacten (een kies van een mammoet?), pre-Colombiaanse, Perzische, Romeinse en Griekse bustes, fragmenten en vazen (en daarvoor heeft hij zelfs een archeoloog in dienst), Japanse en Chinese oude kalligrafie en sculpturen, brocante voorwerpen en bric-à-brac snuisterijen én hedendaagse kunst uit alle windstreken. Een stijlen-clash zonder dat het bijt. Integendeel, juist heel smaakvol (dus laat die vrachtwagen maar voorrijden!).

kunst in industriële betonlook

Een van de grootste galeries in West-Europa: drie tentoonstellingsruimtes* met een gezamenlijk vloeroppervlak van 1.400 vierkante meter (lees ik in een artikel in het NRC). Bovendien zijn in hetzelfde complex op afspraak nog vier kunstzalen te bezichtigen met werken uit de Axel en May Vervoordt Foundation.
Zoals in de voormalige kapel, die in zijn geheel is bestemd voor een slow art video-installatie van niemand minder dan James Turrell, getiteld 'Red Shift' uit 1995. Het halfronde gebouwtje waar vroeger het graan werd gezeefd, is gereserveerd voor het enorme, hangende en diep rode kunstwerk 'At the Edge of the World' uit 1998 van kunstenaar Anish Kapoor (met een doorsnede van 8 m.). En hoe omschrijf je zo'n imponerende ervaring? Het is een koepel waar je in kunt gaan staan, het diepe rood 'kleurt' bijna zwart en het is alsof je een kijkje neemt in het oneindige. Elk geluid krijgt een vreemde galm (als in een tunnel). Echt heel bijzonder.
* Escher-, Terrace- en Patio-gallery)

oost en west, heden en verleden

Ook qua kunst houdt Vervoordt (dus) van terughoudendheid en introversie en dat blijkt ook uit de hoeveelheid ZERO art. En Gutai, het Japanse equivalent van de Europese kunststroming die in de vijftiger jaren van de vorige eeuw werd opgericht. Het motto is telkens 'terug tot de essentie' en die houding past uitstekend binnen de (woon)filosofie van Axel Vervoordt. Geen show off, geen bravour.
Ook tref je nergens zaalteksten of naambordjes (vandaar dat ik hier en daar in gebreke blijf, qua toeschrijving).






1. en 2. Anish Kapoor, 'At the Edge of the World'. 1998 (met yours truly op links). 3. Iets vroeg Egyptisch... 4. Onbekend. 5. Saburo Murakami. 6. Prehistorisch fossiel.
Kanaal komt hoog (dus met stip) binnen op mijn Top-10 qua kunstbeleving (en ja, ik besef maar al te goed: het wordt inmiddels nogal dringen in mijn hitlijst)....!

Ben je kunstsympathisant en/of interieurjunkie en heb je plannen voor een (meerdaags) tripje naar Vlaanderen, ga dan zeker langs bij Kanaal. Maar let op: maak vooraf een afspraak (voor de donderdag-, vrijdag- of zaterdagmiddag) zodat je ook álles kunt zien. Dus ook de kunst in de permanente collectie (zoals Kapoor en Turrell).


-X-


De Axel Vervoordt Gallery is een van de 135 deelnemende kunsthandelaren en galeries op de BRAFA Art Fair in Brussel van 26 januari tot en met 2 februari 2020.

Een fijne dag!


1. en 2. Impressies vanaf het complex.
Tekst en alle (iPhone) foto's: ©MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl, behalve het 2e beeld van dit verslag.

Bruegel: Madonna ontmoet Dulle Griet in Museum Mayer van den Bergh | KUNSTFLITS #4

30 oktober 2019
Bij ons is 2019 uitgeroepen tot het Rembrandtjaar: onze zuiderburen 'vieren' de 450ste sterfdag van Pieter Bruegel de Oude, die 100 jaar eerder dan Rembrandt overleed. En ook ik draag mijn steentje bij aan die Belgische feestvreugde met deze vierde kunstflits.

Op veel plekken in Vlaanderen wordt aandacht besteed aan Bruegel; ik bezocht het kleine, maar o zo fijne Museum Mayer van den Bergh en vergaapte mij (onder andere) aan een "spookachtige helletafereel", oftewel het schilderij 'Dulle Griet' van Bruegel uit 1563. Dit schilderij heeft - samen met nog zo'n "verkommerd, onopvallend, bizar of ronduit lelijk"* en zelfs nog ouder olieverfdoek genaamd 'Madonna', een hoofdrol in de vertoning die de naam 'Madonna ontmoet Dulle Griet' mee kreeg.
* niet mijn woorden, maar ooit op die manier omschreven door kunstcritici. 



1. Pieter Bruegel de Oude, 'Dulle Griet', 1563. 2. Jean Fouquet, 'Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen' (of is het Agnes Sorel, maîtresse van de Franse koning?), 1454-1456. 3. Zaalimpressie.
Het charmante museum is gevestigd in een mooi trapgeveltje in hartje Antwerpen en hangt tjokvol met 15de en 16de eeuwse kunst. En onder de renaissance kleinoden ook twee van de nog veertig bestaande olieverfschilderijen van Pieter Bruegel de Oude (1525-1569)*: de al eerder genoemde en recent gerestaureerde 'Dulle Griet' en het samengestelde werk 'Twaalf spreuken op borden'. Samengesteld, omdat het eigenlijk geen schilderij is, maar een samenvoegsel van twaalf, door Pieter Bruegel beschilderde ronde paneeltjes die door de oorspronkelijke eigenaar ook nog zijn voorzien van de bijbehorende spreekwoorden.
Hij werd geboren in Breda, maar woonde bijna zijn hele leven - hij werd maar 44 jaar - achtereenvolgens in Mechelen, Antwerpen en Brussel.

Vat ick vervolghe en geraecke daer niet aen, ick pisse altyt tegen de maen (Wat ik ook doe, het is vergeefse moeite, ik pis altijd tegen de maan).

En Dulle Griet? Misschien ken je de Suske en Wiske-versie van Willy Vandersteen?
Het schilderij zou betrekking hebben op de strijd tussen de seksen, aldus Rita van Dooren van Openbaar Kunstbezit Vlaanderen (maar de meningen zijn verdeeld). Op de voorgrond gedraagt Dulle Griet zich als een kerel, zij heeft figuurlijk 'de broek aan'. Tot de tanden toe bewapend (met zwaard én koekenpan) gaat zij, samen met haar vrouwenleger het manvolk én de duivels te lijf en dit tegen de achtergrond van de hel, waar ook allerlei spreuken en (7) hoofdzonden aan bod komen bij de vechtende manwijven, duiveltjes en elkaar beminnende koppeltjes.
Ook de twintig prenten van de Brabantse oude meester die in het bezit zijn van Museum Mayer van den Bergh zijn bezaaid met moralistische dubbelzinnigheden, want Bruegel wilde duidelijk zijn zegje doen. Zowel de tekeningen, als de doeken zitten vol met humor, symboliek, referenties, parabels, observaties en commentaren.

ter lering ende vermaeck

Begin oktober opende de expositie 'Madonna ontmoet Dulle Griet' en met Madonna doelt het kunsthuis niet op de (enigszins op haar retour zijnde) Amerikaanse zangeres, maar op nog zo'n pareltje in de collectie. In een van de zalen van het, in 16de eeuwse stijl uitgevoerde museum hangt namelijk een zeer fascinerend doek - 'Madonna, omringd door serafijnen en cherubijnen'* van de schilder Jean Fouquet uit - mind you - ca. 1454-1456! De rode en blauwe engeltjes op het doek doen heel modern, haast PopArty aan.
* de serafijnen zijn rood van 'het vuur van de goddelijke liefde', de cherubijnen blauw van 'genade'.






1. Dulle Griet in detail. 2. Pieter Bruegel, 'Twaalf spreuken op borden', ongedateerd en 3. een detail van het schilderij. 4. Jean Clouet, 'De dauphin Frans, zoon van Frans I', 1520-1525. 5. Pieter Casenbroot, 'Portret van een dame met anjer', ca. 1500. 
Het is een beetje lastig om een bepaalde lijn of een leidraad te ontdekken in de expositie, anders dan dat de toeschouwer getrakteerd wordt op een paar zeer kostelijke én kostbare topstukken uit de collectie van het verzamelaarsmuseum. En waar we meer te weten komen over die beleerderige Bruegel die het niet laten kon om ons - ook nu nog - een lesje te leren.

Geweldig om nu eens oog in oog te staan met twee echte Bruegels (in plaats van als papieren placemat in een pannenkoekenhuis). Ik kan je het sfeervolle museum van harte aanbevelen. Een uitstekende manier om tijdens je citytrip in Antwerpen een of twee uurtjes cultuur te snuiven...


-X-


Meer Bruegel-gerelateerde activiteiten in België? Kijk dan even op deze pagina van de website van Visit Flanders.

 
Tekst en alle (iPhone)foto's: ©MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl

Opslaan als... Hoe verzamel je de stad? in het Amsterdam Museum

26 oktober 2019
'Opslaan als... Hoe verzamel je de stad?' in het Amsterdam Museum is een vertoning met een dubbele bodem. Want de op 18 oktober jl. geopende tentoonstelling gaat over Amsterdam, maar toch ook weer niet. In de expositie krijgt de bezoeker "een inkijk in de gevarieerde collectie van ruim 100.000 objecten die stuk voor stuk een verhaal vertellen over de stad Amsterdam en haar bewoners" lees ik op de website, maar daarnaast stelt het stadsmuseum zichzelf én het publiek vooral ook een aantal vragen. Want hoe doe je dat: een stad verzamelen? Welke verhalen moeten worden verteld? En wie bepaalt dat?

Kijk naar, en lees over een bonte uitdragerij met vreemde snuisterijen, schijnbaar waardeloze rommelmarkt-prullaria en min of meer kostbare en unieke spullen.



1. Campagnebeeld. 2. Vondelingenkleding van Jan van der Stoep (Aart Jacobus van der Tang), 1893 ©AmsterdamMuseum. 3. Inboedel van Chinese immigranten.
De tentoonstelling begint met allerlei attributen die versierd zijn met drie witte (Andreas-)kruizen op een rood schild met een zwarte baan. Precies: het Amsterdamse stadswapen. Vanaf de Middeleeuwen hét symbool van de hoofdstad. Het werd in eerste instantie alleen gebruikt in en op overheidsgebouwen, maar sinds de vorige eeuw raakte het ook in zwang bij iedereen en alles die (of dat) zijn of haar liefde en verbondenheid met de stad wilde uitdragen.
En daarmee is gelijk de toon gezet. Want het wapen roept ook verschillende gevoelens op. "De een denkt aan Ajax, vrijheid of zelfs losbandigheid. Een ander aan drukte, regelzucht of arrogantie. Historisch of eigentijds, gelovig of niet, multiculturele metropool of gescheiden bubbels: Amsterdam heeft vele identiteiten, elk met hun eigen symbolen." In de museumzaal een rood tekstbordje met de vraag: "wat symboliseert jouw Amsterdam?

veel identiteiten met eigen symbolen

Vervolgens leren we iets over de geschiedenis van het pand waarin het Amsterdam Museum is gevestigd. Want wat sinds 1975 een museum is, was daarvoor vierhonderd jaar lang het Burgerweeshuis. In de Kalverstraat woonden tussen 1578 en 1960 wezen en vondelingen en vandaar dat er ook aandacht is voor die geschiedenis.
Heel aandoenlijk is het keurige stapeltje babykleertjes van Jan van der Stoep. Hij werd in januari 1893 op een stoep gevonden en vandaar die naam. Jaren later bleek het jongetje uit pure armoede achtergelaten door een ongehuwde vrouw: ene Mejuffrouw Van der Tang. Het Amsterdam Museum beschikt over heel veel van die aangrijpende kledingpakketjes (vaak met een briefje met plaats en datum). Enkele zijn te zien in 'Opslaan als...', de rest wordt zorgvuldig bewaard in het museumdepot in Amsterdam Noord.

rariteitenkabinet

Half oktober opende de uitstalling die de titel 'Opslaan als' kreeg: een keuze van 700 voorwerpen uit de collectie van ruim 100.000 objecten en dat zijn er zoveel, omdat we nu eenmaal verwachten dat een stadsmuseum alles verzamelt over de geschiedenis, kunst en cultuur van die stad.
Echt alles...?






1. Nicolaas van der Waay, 'Amsterdamse weesmeisjes bij een stadsprofiel van Amsterdam', ca. 1920. 2. Verbodsbord: verboden te tippelen. 3. Het wapen van Amsterdam. 4. Zaaloverzicht, ©AmsterdamMuseum. 5. Nicolaas van der Waay, 'Colonnade van het Burgerweeshuis', ongedateerd. 6. Roland van den Berg, 'Sloop in de Spaarndammerbuurt', 1979.
Een deel van de collectie van het museum (van elk museum) komt uit legaten en schenkingen. Dat zijn altijd voorwerpen en objecten van vermogende personen en die spullen vertellen dus de geschiedenis van de upper class (maar dientengevolge vrijwel niets over het leven van het gepeupel dat in grote(re) getale de stad bevolkte).
In 1890 ontving de stad Amsterdam alle eigendommen van de rijke verzamelaar Sophia Lopez Suasso-de Bruijn (1816-1890). Dus echt álles. Gerard Adriaan Heineken, oprichter van het bekende biermerk, schonk in 1885 zijn complete verzameling historische stadse penningen. En dat zijn slechts twee voorbeelden.
Daarnaast zijn er nog de (langdurige) bruiklenen: het museum heeft bijvoorbeeld sinds halverwege de vorige eeuw een deel van de portrettengalerij en het erfgoed van de rijke familie Backer. Ook bewaart het museum een paar duizend cadeau's die burgemeesters ontvingen tijdens bezoeken van hotemetoten van over de hele wereld (zo schonk de Ethiopische keizer Haile Selassie in 1954 twee ivoren olifantstanden aan de toenmalige burgervader 👎).

een soepzooitje aan voorwerpen

Het museum heeft zo'n 3.000 kostbare schilderijen die een relatie hebben met de gemeente. Daarnaast munten, (borst)beelden en sculpturen, het miljoenste 'Amsterdammertje*', maquettes van (nieuwe) wijken en iconische (zowel gesloopte als nog bestaande) gebouwen. Een compleet keukeninterieur uit de dertiger jaren; tinnen borden en Chinees 'Delfs' blauw;  kostbare serviezen. Stoelen uit alle (stijl-) perioden. Kleding vanaf de Middeleeuwen tot Fong Leng. Schoenen. You name it: je kunt het zo gek niet bedenken.
* de zo vervloekte 'anti-parkeren-op-de-stoep-paaltjes'.
"Elk voorwerp vertelt iets over de stad en het stadsmuseum. Wij bewaren voor de eeuwigheid", aldus conservator collecties Judith van Gent in het museumdepot in Amsterdam Noord. Bij hoge uitzondering mocht het journaille (en ik) tijdens de pers-voorbeschouwing van de tentoonstelling de door architect Wim Quist ontworpen en zwaarbewaakte 'bunker' bezoeken. 
Ik keek mijn ogen uit.

Bij een heleboel voorwerpen is het voor de hand liggend dat ze worden bewaard en dus gekoesterd, want conserveren gaat niet vanzelf. Maar er zijn ook objecten - zowel in de expositie als in het depot - waarvan de argeloze bezoeker verrast zal zijn dat het museum die behoedt en behoudt en bij deze gelegenheid tentoonstelt. Ik noem er een paar.






1. Sierbord uit de collectie Lopez Suasso-de Bruijn. 2. koninginnedagkleedje en verkoopwaar, 2004 ©AmsterdamMuseum. 3. Bouwplaats-schilderijen uit de vorige eeuw. 4. KLM Grachtenhuisjes. 5. Kwartetspel (Zwartepieten) in de vitrine over de Zwartepiet-discussie. 6. Een van de burgemeestersgeschenken. 
Al eerder vertelde ik over die complete keuken uit de jaren '30, maar het museum heeft ook de inboedel van vier Chinese immigranten, diverse haarlokjes van de familie Backer uit het begin van de 19e eeuw, drie Barbiepoppen inclusief de kleertjes die Maria Over rond 1965 voor die poppen haakte en bree.
Het museum kocht in 2004 op de (toen nog) Koninginnedag-vrijmarkt in het Vondelpark alle spullen plus het kleedje en het krukje van de 6-jarige Eva Schoonings (voor € 50,-) en die 'kringloop-prullaria' worden bewaard als ware het kleinoden (zoals alles waar het museum de verantwoordelijkheid voor heeft). In de tentoonstelling is plek ingeruimd voor attributen die refereren aan de 'Zwartepietendiscussie', met kinderboeken, spelletjes en een T-shirt met 'Zwarte piet is racisme'.

schatkamer van de stad

En daarmee is het debat geopend. De vrijmarkt is niet typisch voor Amsterdam, hetzelfde geldt voor het zwartepieten rond Zwarte piet (het werkwoord 'zwartepieten' is - naar aanleiding van een oud gezelschapsspelletje - ook synoniem geworden voor 'het voortdurend elkaar de schuld proberen te geven', dus hoe toepasselijk!).
Waarom zou je ogenschijnlijk niet-boeiende objecten een plekje gunnen in de verzameling en waarom andere juist weer niet? Welke stukken zijn zeldzaamheden - want die wil je dan bewaren (?) of staan symbool voor wat de stad is of wil zijn? Amsterdam (maar dat geldt voor elke gemeente, lijkt mij) wil de stad in al zijn facetten verzamelen.

zo ja, waarom niet

In aanloop naar het 750-jarige bestaan in 2025 gaat het museum een nieuw acquisitiebeleid invoeren. Dat betekent de eigen collectie bevragen op thema's als diversiteit en inclusiviteit en kritisch onderzoeken wat het in bewaring heeft en dan vooral het 'waarom'. Amsterdam heeft een bont verleden: het "wijdvertakte handelsimperium leidde tot macht en welvaart, maar ging ook gepaard met onderdrukking, geweld en uitbuiting. In de stadscollectie zijn vooral sporen van voorspoed en trots te vinden. Welke ontbrekende geschiedenissen verdienen een plek in de collectie?"




 

Impressies vanuit het museumdepot met conservator collecties Judith van Gent.
Het Amsterdam Museum gaat in de expositie "Opslaan als... Hoe verzamel je de stad?' op zoek naar nieuwe verzamelobjecten en dus verhalen, want alle voorwerpen vertellen een verhaal. De vraag is (en blijft) welke spullen illustreren hoe Amsterdammers (of bewoners van welke stad dan ook...) met elkaar omgaan?
Die vraag is universeel.

De expositie is te zien tot en met 1 maart 2020.


-X-


Elke zaterdag- en zondagmiddag is er in het museum een randprogramma, soms ook met themagesprekken (kijk op de site voor meer info).
Je bent van harte welkom om mee te praten...


Doopjurkjes en Fong Leng in het museumdepot.
Tekst en (iPhone)foto's ©MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl, tenzij anders vermeld.

Auto Post Signature

Auto Post  Signature