'LUCHT' in Museum Kranenburgh in Bergen (NH): adem in, adem uit!

9 juli 2020
Lucht. 99% van het gasmengsel dat wij lucht noemen bestaat uit stikstof en zuurstof en per jaar ademt een mens er bijna 10.000 kilo van in. Fundamenteel voor leven - een oerelement - en in meerdere opzichten heel actueel en urgent. Denk aerosolen bij virusoverdracht, de stikstofuitstoot door de boeren en I can't breathe. Allemaal lucht.

In het mooie Museum Kranenburgh in Bergen (NH) zie je sinds 8 juli de tentoonstelling 'LUCHT'. Veel 3D-kunst van de bovenste plank. Ik reisde af naar het kunstenaarsdorp, maakte een rondgang in het museum en luchtte mijn hart in een nieuwe blogpost (en niets is uit de lucht gegrepen).



1. Elspeth Diederix, Cloud (een aanklacht tegen het niet recyclebare plastic), 2003. 2. de lucht boven Museum Kranenburgh. 3. Ai Wei Wei, Mask (refererend aan de luchtvervuiling in Chinese steden), 2013. 
Beetje flauw, ik weet het. Maar erg verleidelijk, want er zijn maar liefst 24 spreekwoorden en gezegden die het woord 'lucht' bevatten. Letterlijk en figuurlijk van levensbelang en daarom onderwerp van veel volkswijsheden
Door de Griekse filosoof Anaximenes, die leefde rond 585 tot 526 voor Christus, werd lucht beschreven als oerelement, maar heel waarschijnlijk kwamen Chinese en Arabische filosofen al veel eerder tot die wetenschap. Voer voor door- én doemdenkers.

luchtvervuiling en I can't breathe

Zo is luchtvervuiling een onzichtbaar probleem. Zelfs bij een felblauwe lucht en een stralend zonnetje kan de lucht vervuild zijn en daarom rijden we momenteel maximaal 100 kilometer, moeten de koeien op (krachtvoer-)rantsoen en blokkeren boze boeren met hun trekkers de (uitvals)wegen.

Geen lucht kunnen krijgen. Ademnood met de dood tot gevolg. I can't breathe werd symbool voor de tragische gebeurtenissen op 25 mei jl. in Minneapolis (USA) die wereldwijd en wekenlang tot ontzetting, verdriet en protest hebben geleid. Om die reden is het kunstwerk - het poëtisch gebaar genaamd 'Breathe' - (1966-2020, installatie, woord op muur, foto 4) van Yoko Ono ook wel heel toepasselijk.

van lucht alleen kun je niet leven...

Lucht kan ook invloed hebben op ons humeur. Het heeft altijd een bepaalde temperatuur en een hoeveelheid waterdamp, die allebei constant aan verandering onderhevig zijn en dat noemen we dan 'het weer'. In Nederland klagen we vaak en veel over het belabberde weer, maar we zijn wel wereldberoemd om onze mooie luchten.
Waan je weer even een kind dat liggend in het gras naar de blauwe hemel en de daarin voortbewegende wolken tuurde. Het uitspansel: je raakt er nooit op uitgekeken. En dus ook voor kunstenaars zijn en waren de Hollandse wolkenluchten een onuitputtelijke bron van inspiratie. Feitelijk niets meer of minder dan grote concentraties van hele kleine waterdruppels of ijskristallen.




4. Yoko Ono, Breathe, 1966-2020. 5. Marina Abramović & Ulay, Breathing in - Breathing out, 1978. 6. Zoro Feigl, Pressurizing, 2010. 7. Jan van Munster, Ozon, 1990 et moi...., foto: Colin Huizing.
Lucht zelf is onzichtbaar en ongrijpbaar, maar kunstenaars blijken toch op nieuwe vormen en ideeën te komen om het natuurkundige verschijnsel op een of andere manier inzichtelijk te maken. In Museum Kranenburgh in het kunstenaarsdorp Bergen opende 8 juli jl. een expositie met werken van zestien hedendaagse artiesten (ik noemde al even Yoko Ono) die daar uitstekend in zijn geslaagd.

adembenemend

Zelf geen groot liefhebber van videokunst, was ik toch erg onder de indruk van de beelden van de 'zoenende' Marina Abramović & Ulay (de jongstleden maart overleden Frank Uwe Laysiepen). Voor ´Breathing in - Breathing out', een videoperformance die in 1978 werd opgenomen in het Stedelijk Museum Amsterdam, maakte het (toen nog) kunstenaarssetje hun neusgaten dicht met sigarettenfilters, waarna ze elkaars lucht in- en uitademden. En dat gaat zo'n 10 minuten goed, zo blijkt. In die tijd wordt de zuurstof door de lichamen opgenomen en rest er slechts het giftige koolstofdioxide. Heel symbolisch voor hoe liefde ook 'dodelijk' kan zijn of worden (foto 5).

adempauze

In het parcours van (video-)installaties en objecten maken de kunstenaars het onzichtbare zichtbaar, hoorbaar, tastbaar. Dus ervaarbaar. Bij elkaar gebracht door Colin Huizing. In de hand out - een boekje met aanvullende informatie over de presentatie - komt de gastcurator aan het woord. "In de afgelopen jaren heb ik een aantal tentoonstellingen gemaakt over kunstenaars die niet - zoals lang gebruikelijk was - de werkelijkheid verbeelden, maar de werkelijkheid zelf als kunst presenteren. (...) Hoe kun je iets wat zo vanzelfsprekend is, tonen als beeldende kunst? En hoe kun je mensen aanzetten tot denken over iets wat in feite onzichtbaar is? Met deze vragen in mijn achterhoofd is deze tentoonstelling tot stand gekomen."



8. Yoko Ono, Air Dispensers, 1971-2020. 9. Marinus Boezem, Show IX, Curtain Room, 1965-2020. 10. Roger Hiorns, Zonder titel, 2013. 
In zaal 2 hoor je ZERO*-oudgediende herman de vries (1931) ademen (en zelfs dusdanig, dat je er haast van gaat hyperventileren 😊). Het audio-werk heet 'hear my breath - i'm alive' (2016) en het is een manifestatie van zijn bestaan. Ik adem, dus ik ben. Zoiets.
* ZERO: de kunststroming (van 1958 tot 1966) was een reactie op het abstracte expressionisme en men vond dat kunst geen kleur, emotie en individuele expressie zou mogen hebben (en ook geen hoofdletters gebruiken...).

ik adem, dus ik ben

Leeftijdsgenoot Marinus Boezem (1934) is met drie werken vertegenwoordigd (waarvan ik er hier twee bespreek). Als eerste de video 'Het beademen van de beeldbuis' uit 1971 en die titel kun je heel letterlijk nemen. Speciaal gemaakt voor de Nederlandse televisie zie je de kunstenaar in beeld die met zijn adem het beeld bewasemt. "Hij wordt weer zichtbaar wanneer de wasem oplost. Het resultaat is een continu proces van verdwijnen en verschijnen."
Haast sensueel is zijn 'Show IX, Curtain Room' (1965-2020): de ruimte wordt afscheiden door soepelvallende gordijnen die de muren vormen van een 'kamer' (waarin je je mag bewegen). Ventilatoren doen de vitrage-achtige doeken vloeiend opwaaien (foto 9).

Al eerder besprak ik het werk van kunstenaar Zoro Feigl (in mijn laatste blogpost over Museum Voorlinden). Zijn werk is kinetisch: het beweegt, het maakt geluid, het 'leeft'. Zaal 3 is helemaal gereserveerd voor Feigl's machtige 'Pressurizing' (2010). De aan elkaar gekoppelde brandslangen vullen zich met lucht en in een constante flow vouwt 'het ding' zich uit en neemt het bezit van de ruimte. Het is als adem in, adem uit... (foto 6).

luchtkastelen en luchtfietsen

Tot slot nog het moeilijk in een foto te vangen werk van Jan van Munster (met twee werken in de expositie). Zijn 'Frozen Lightning' staan opgesteld tegen een donkere wand. Wat zijn het? Schijnbaar lichtgevende 'staven' die bestaan uit aangevroren waterdeeltjes. Witte ijsstaven die zichtbaar maken dat lucht ook water bevat (foto 12). Lastig uit te leggen en zo blijkt maar weer dat sommige kunst alleen tot zijn recht komt door persoonlijke observatie. Dus alle reden voor een bezoek aan het museum in Bergen.


11. Chaim van Luit, Breathe in, Breed uit', 2018. 12. Jan van Munster, drie versies van Frozen Lightning, 1996, 1996 en 1999. 
Ik had het eerder al even over die beroemde Hollandse luchten en ook daarvoor is in Kranenburgh ruimte. In de eigen collectie van het museum veel werken uit het kunstenaarsdorp en vandaar dat je in zaal 1 een selectie ziet - onder de noemer 'De luchten van de Bergense School' - met het firmament in de hoofdrol.

Voor 'LUCHT' kunt je tot en met 29 november terecht in Museum Kranenburgh. Het blijft - ondanks de corona-versoepeling - aan te bevelen vooraf je ticket te reserveren.


-X-


Luister vooral ook naar de podcast die gemaakt is naar aanleiding van de presentatie. Dat geeft net wat extra context!



De Luchten van de Bergense School: 13. Leo Gestel, Herfst, 1909. 14. Edgar Fernhout, (l.) De nacht, 1971 en (r.) Herfst, 1965. 15. Gerrit van Blaaderen, Zuiderzeekust bij Muiden, 1920.
Tekst en alle (iPhone)foto's: @MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl

Collectie Paul Rijkens: Sluijters, Wiegman, Vaes in Stedelijk Museum Alkmaar

3 juli 2020
Paul Rijkens (1888-1965) was een man met een diplomatieke inborst en een vaderlandslievend hart. Naast een zeer succesvol en maatschappelijk betrokken (margarine)fabrikant, was hij vooral ook een gepassioneerd kunstliefhebber en verzamelaar. Hij sprokkelde tijdens zijn leven een enorme collectie van (toen) hedendaagse Nederlandse en Belgische kunst bij elkaar: zo'n 500 schilderijen en 300 etsen. Spijtig genoeg viel het gespaarde na zijn dood uiteen.

Tot en met 1 november zie je in Stedelijk Museum Alkmaar een selectie uit de gereconstrueerde Paul Rijkens-collectie. Veel Jan Sluijters' (hij bezat er 55), werk van de gebroeders Matthieu en Paul Wiegman, Leo Gestel, Gustave De Smet en vele andere kunstenaars uit de eerste helft van de twintigste eeuw.
Kijk en lees je mee?



1. Jan Sluijters, 'Liggend naakt op canapé', 1918. 2. Zaaloverzicht. 3. Willem van den Berg, 'Amerikaanse torenvalk', ca. 1926.
Welke bron je ook raadpleegt, overal wordt deze Paul Rijkens opgehemeld. In 1888 in Rotterdam geboren als zoon van een margarinefabrikant, in wiens voetsporen hij trad. Ook hij ging in de 'kunstboter', maar dan wel met de ambitie om te groeien. Met een flinke portie expansiedrift en na een tweetal fusies met concullega's legde hij de basis voor Unilever: een mega multinational op het gebied van voedings-, verzorgings- en schoonmaakartikelen, met (400) merken zoals Andrélon, Conimex, Knorr, Calvé, Ola en Unox.  

captain of industry

Een succesvol topondernemer en zeer invloedrijk. Zo roemt men zijn rol in de 2e Wereldoorlog. Hij was koningsgezind (hij kende de royals persoonlijk) en vanuit zijn standplaats Londen (waar hij sinds 1929 woonde) stond hij de Nederlandse regering in ballingschap met raad en daad bij. Daarnaast was hij initiatiefnemer bij de oprichting van het weekblad 'Vrij Nederland'. Na de oorlog ook zeer begaan met de Europese eenwording en mondiale samenwerking. Kortom, een goed mens met een zwak voor kunst, want ook dat karakteriseerde hem. En hij kon het zich veroorloven.

"De basis voor de collectie werd in de twintiger jaren gelegd toen hij op veilingen en tentoonstellingen; bij kunsthandelaren en kunstenaars een groot aantal kunstwerken verwierf. Omstreeks 1929 nam de collectioneur tientallen werken over uit de verzameling van Piet Boendermaker" (zo lees ik in de catalogus). Het waren veelal schilderijen in de stijl van de Bergense school, een stroming die haar hoogtepunt beleefde van 1914 tot circa 1925.
Rijkens werd bij zijn aankopen geadviseerd door vrienden, zoals Toon Kelder, zelf beeldend kunstenaar (en ook prominent aanwezig in de collectie) en Albert Plasschaert, van beroep kunstcriticus.





4. 5. en 6. Walter Vaes, met resp. 'Rog tegen grijze achtergrond', 1910, 'Twee peren', ca. 1923 en 'Geplukte kippen', ca. 1928. 7. Zaaloverzicht met twee schilderijen van Jan Sluijters. 8. Matthieu Wiegman, 'Keukeninterieur met stoel', ca. 1917. 
Zijn smaak was ronduit vooruitstrevend en dat uitte zich in ondubbelzinnige keuzes. Als modernist kocht hij werk van tijdgenoten die nog naam moesten maken. (Vrijwel) altijd figuratief, want geen liefhebber van abstract - vaak ingetogen, met de nadruk op het vakmanschap van de kunstenaar.
Neem de schilder Walter Vaes (1882-1958). (Voor mij ook een onverwacht fijne ontdekking). In de expositie hangen een aantal schilderwerkjes - stillevens - en daaruit blijkt de ietwat bizarre onderwerpkeuze van de Belgische kunstenaar. Op 'Rog tegen grijze achtergrond' (uit 1910) een platvis aan een haak, hangend tegen een muur of deur. (De zaaltekst:) "(...) zeer natuurgetrouw: de lillende massa van de kraakbeenvis, de staart, strak en hard, ontveld, met gestold donker bloed er nog aan" (foto 4↑).

lillende massa

Rijkens was groot liefhebber van het werk van deze schilder. Hij kocht maar liefst 34 schilderijen en heel veel etsen van de Vlaming. Wat te zeggen van het schilderij 'Geplukte kippen', gepenseeld rond 1928 (zie foto 6↑)? Vaes schroomde niet om onderwerpen als dode vissen(koppen), een gevild konijn, een kalfskop, een rundertong met keelstuk te schilderen (maar ook twee goudgele peren - ↑ foto 5). Misschien niet zo appetijtelijk (zeker niet voor de vegetariërs onder ons), maar prachtig door de kunstenaar vastgelegd.

En dan is de overgang naar de naakten van Jan Sluijters (1881-1957) groot. Maar ook heel mooi (anders). Ook deze kunstenaar kon Rijkens zeer bekoren en met 55 schilderijen een groot deel uitmakend van de collectie. Heel begrijpelijk. Pionier en trendsetter met veel experimenteerdrang, omdat hij alle, toen nieuwe stijlen uitprobeerde. En zoals gezegd, vooral ook bekend geworden van zijn naakten die toentertijd aanstootgevend werden bevonden. Naar de maatstaven van (de heren) critici schokkend wegens "het verreikende naturalisme en sensualiteit". Soms werd Sluijters' kunst zelfs geweigerd op tentoonstellingen."





9. Isaac Israels, 'Liggend naakt - De naakte Maya', 1916. 10. Jan Sluijters, 'Interieur met twee vrouwen en een hond - De roman', 1931. 11. Zaaloverzicht. 12. Théo van Rysselberghe, 'Naakt met badmantel', 1913. 13. Zaaloverzicht. 
Rijkens had zelf absoluut geen last van dit soort oubollige preutsheid, want het schilderij 'Liggend naakt op canapé' (zie foto 1 ↑) hing in zijn woonkamer naast de open haard mooi te wezen. Hij was sowieso fier op zijn verzamelde werken. Zelfs dusdanig, dat hij in 1930 een catalogus met zijn persoonlijk kunstbezit samenstelde om zijn relaties te informeren.

Spijtig genoeg viel de verzameling aan het einde van zijn leven en na zijn dood in 1965 uiteen. De familie behield slechts een klein deel en de rest werd verkocht via veilinghuis Mak van Waay in Amsterdam.
"Na jarenlang speurwerk", aldus de intro bij de expositie in Stedelijk Museum Alkmaar, "is gastconservator Kees van der Geer er in geslaagd de collectie te reconstrueren". Een selectie daarvan is te zien in "Collectie Paul Rijkens - Wiegman, De Smet, Sluijters".

En als je er toch bent? Verdiep je ook in de Bergense School: op de 1e etage van het Alkmaarse kunsthuis worden in de vaste opstelling (naar eigen zeggen→) hoogtepunten uit die stroming getoond. Ga dat vooral zelf beoordelen...


-X-


De beste tip die ik je momenteel kan geven is om je goed te verdiepen in de huisregels van welk te bezoeken museum dan ook. Sinds de corona-versoepelingen van 1 juli jl. is het onduidelijk of je altijd en overal vooraf moet reserveren in een tijdslot.
Dus kijk altijd eerst op de website voor de Covid19-maatregelen van het museum!


14. 'Corona-aanwijzingen' in het museum. 15. Me, myself & I voor Jan Sluijters' 'Liggend naakt op canapé'. 
Tekst en alle (iPhone)foto's: @MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl.

This is Surrealism! in het Cobra Museum: de Boijmans meesterstukken

27 juni 2020
Het oorspronkelijke plan moest compleet worden aangepast, want het coronavirus gooide roet in het eten. De bedoeling was om een blockbuster-presentatie neer te zetten met honderdzestig surrealistische hoogstandjes van internationale allure, maar de pandemie dwong tot bescheidenheid. Het werden er zo'n veertig. Desondanks grote namen: René Magritte, Salvador Dalí, Man Ray en Marcel Duchamp.

In het CoBrA Museum krijg je momenteel een lesje surrealisme. Onwerkelijk en vervreemdend en precies dat zijn termen waarmee je het huidige buitenissige en verwarrende tijdvak kunt omschrijven.
Heel toepasselijk. Toch?



1. Salvador Dali, Mae West Lips Sofa, 1938. Collectie en foto: Museum Boijmans van Beuningen. 2. Salvador Dali, Couple aux têtes pleines de nuages (Paar met het hoofd in de wolken), 1936. 3. Karel Appel, 'Le Regard' (de blik), 1950.
Wat is het surrealisme eigenlijk? Hoe ontstond de beweging en aan welke opvattingen wilden de surrealisten van het eerste uur uiting geven? Op deze vragen krijg je antwoord in de tentoonstelling 'This is Surrealism!' in het Amstelveense Cobra Museum. "De presentatie omvat circa 40 topstukken en diverse zeldzame boeken en tijdschriften uit de collectie van (het wegens renovatie gesloten) Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen.

Sur réalité (Fr.): boven de werkelijkheid staand; bovennatuurlijk.
Oorspronkelijk was het surrealisme een literaire beweging met grote invloed vanuit het dadaïsme. Opgericht in de twintiger jaren van de vorige eeuw, met als centrale figuur schrijver/psychiater André Breton, die in Parijs een wisselende groep jonge schrijvers en beeldend kunstenaars om zich heen verzamelde.

weg met nut, rede en conventies

Het gedachteproces uitdrukken, dat was wat Breton met zijn beweging voor ogen had. Gedachten waarbij het verstand en de logica zijn uitgeschakeld. Sturend in zijn opvatting waren het onbewuste, de intuïtie en het onderbewuste die zich openbaren in de fantasie, in dromen, hallucinaties en bij koorts-ijlen. In paranoïde wanen.
Vrijheid en het verzet tegen de bekrompen en kleingeestige werkelijkheid moesten leidraad zijn, gebaseerd op de psychologie van Sigmund Freud (je weet wel: de grondlegger van de psychoanalyse) die zich vooral bezighield met het onderbewuste en de droomwereld.
Tegenover de als burgerlijk en ouderwets beschouwde trits ‘kerk, gezin en vaderland’ werd ‘liefde, poëzie en vrijheid’ geplaatst. De aanhangers wilden met de nieuwe beweging (verdrongen) driften blootleggen en taboes doorbreken, ook op het gebied van geweld en seksualiteit (zoals het sadomasochisme). 

verstand op nul

De methode was (is) als volgt. (Opschrijven of) schilderen wat je te binnen schiet, wat in je geest opborrelt en je fantasie vooral de vrije loop laten en daar dan niet meer aan sleutelen. Verstand op nul, blik op oneindig. Zoiets. En ben je in trance of hypnose, dan kan dat een handje helpen en die state of mind bereik je het beste met alcohol en/of geestverruimende middelen, oftewel drugs. Slaaptekort werkt trouwens ook.




4. Man Ray, 'L'énigme d'Isidore Ducasse', 1920. 5. De tekst van de lezing van André Breton in 1934. 6. Salvador Dali, 'Espagne', 1938. 7. Man Ray, 'Vénus restaurée', 1936.
We starten onze ontdekkingstocht op de begane grond met de presentatie 'Surrealisme en Cobra', waar we leren dat beide kunststromingen veel verwantschap vertonen. Ook "de Cobra-kunstenaars (...) verlangden naar een geestelijke en artistieke vrijheid en gingen op zoek naar de oorsprong van het creatieve scheppingsproces." En vanaf dit punt wordt duidelijk dat zo'n lesje 'Dit is Surrealisme' nogal wat uitleg behoeft.

veel tekst en uitleg

Goed. We nemen de trap naar de eerste verdieping en daar stuiten we gelijk op de Mae West Sofa van Dali (zie foto 1). Geweldig ding. "In 1936 laat Salvador Dali zijn gouache 'Mae West's Face which May be Used as A Surrealist Apartment' (1934-1935) aan zijn belangrijkste opdrachtgever Edward James zien. Het gezicht van de Amerikaanse actrice (én seksbom, red.) Mae West is afgebeeld als een interieur met meubelstukken: haar mond als sofa, haar neus als schouw en haar ogen hangen als schilderijen aan de muur."
Lang verhaal kort: de gefortuneerde (Dali)verzamelaar James laat de lippensofa daadwerkelijk uitvoeren en bestelt maar liefst zes stuks voor in zijn woningen.

lost in space

Oké, een goed begin, maar dan raak ik ietwat verloren. In verband met de corona-voorschriften zijn er dus veel minder kunstwerken te zien (40 in plaats van 160 en het is dan ook de vraag of een toeslag op de entreeprijs van 5 euro gerechtvaardigd is?)*. Maar daarnaast zijn de kunstwerken ook nog eens corona-proof ten toon gesteld: veel social distancing en een ál te ruim eenrichtingsverkeer. Ik ben lost in space. Ik verzuip in de ruimte.
Misschien wordt dat versterkt omdat de echte topstukken - díe objecten en schilderijen waar de gemiddelde museumbezoeker zijn zinnen op heeft gezet - in het tweede deel van de expositie opduiken. In het eerste deel is wat je ziet en leest vooral kunsthistorisch-vak-theoretisch interessant. Dat is meer iets voor (van de hoed en de rand) techneuten. (En daar heeft het Cobra-museum een handje van, weet ik uit ervaring. Heel goed bedoeld, word je er overladen met informatie).




8. René Magritte, 'La reproduction interdie', 1937. 9. Man Ray, 'Cadeau', 1921. 10. René Magritte, 'Au seuil de la liberté', 1930. 11. Paul Delvaux, 'La ville rouge', 1944. 
Maar halverwege wordt het toch weer genieten. Mooi. Bijvoorbeeld de inpakkunst van Man Ray en van die werken wil ik wel weten waarom hij ze maakte zoals hij ze maakte. René Magritte kan sowieso niet stuk. Love him! En Salvador Dali? Bizar en heel intrigerend. Maar mooi en wil ik een Dali boven de bank? Mwah?
Maar hé, over smaak valt niet te twisten en de ene surrealist is de andere niet (zo blijkt).


-X-


Ben ik onverdeeld enthousiast? Nee. Raad ik je aan om te gaan kijken: zeker weten! Tenminste? Als je meer (alles :-) wilt leren over het surrealisme, dan is dit je kans!
De tentoonstelling in het Amstelveense Cobra Museum is te zien tot en met 27 september en reserveer vooraf je tickets!

* En ja natuurlijk verdienen de musea onze (financiële) steun. Maar om dat - in dit geval - te doen middels een verplichte toeslag van  5 op de entreeprijs? 'Normaal' kost een kaartje € 15 en dat is gemiddeld. (Een indicatie: Rijksmuseum  € 20; Van Gogh € 19; De Pont € 12,50; De Fundatie € 14; Van Abbe € 13). 


12. Max Ernst, 'Le couple', 1923. 13. Carel Willink, 'Late bezoekers van Pompeï', 1931.
Tekst en (iPhone)foto's: @MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl, behalve de 1ste foto (zie credits).

'Momentum' in Museum Voorlinden: 't Is nu of nooit!

21 juni 2020
Het momentum pakken. Alert zijn op een kansrijke situatie en die mogelijkheid dan ook grijpen. 't Is nu of nooit. Naast de expositie 'Rendez-Vous' (zie mijn vorige blogpost) presenteert Museum Voorlinden de vertoning 'Momentum', waarin ook voortgeborduurd wordt op het huidige tijdsgewricht.
We staan aan de vooravond van een kantelpunt. Een moment suprême waarin verregaande beslissingen moeten worden genomen over belangrijke politieke en maatschappelijke vraagstukken. En ook een kunstenaar is altijd op zoek naar dat ene eureka!-moment. Een briljante inval. De broodnodig inspiratie waarbinnen zich nieuwe ideeën kunnen ontwikkelen.

In Momentum zien we ruim dertig werken die handelen over het denkwerk, de worsteling en beweegredenen, de twijfel en het keerpunt.
Alweer een inspirerende uitstalling. Kijk en lees je mee?



1. ©Ryan Gander, 2000 Year Collaboration (The Prophet) (2018), c/o Pictoright Amsterdam 2020, Collectie Museum Voorlinden, Wassenaar. Foto: Antoine van Kaam. 2. Esther Tielemans, 'Mirrored Light Composition 1', 2018. 3. Jose Dávila, 'Joint Effort', 2015 en op de muur: Ian Davenport, 'Poured Lines: Primer', 2006. 
Op de planning stond een grote overzichtstentoonstelling met het werk van de Brit Antony Gormley, maar noodgedwongen is deze verplaatst naar medio volgend jaar. Zodoende ontstond er ruimte om aandacht te besteden aan de actuele en unieke situatie waarin wij en de wereld ons momenteel bevinden. Volgens velen een transitie-periode die zich onderscheidt door belangrijke, vaak samenhangende gebeurtenissen en ontwikkelingen. Het een heeft het ander tot gevolg en hoe gaan we dan verder? Waar focussen we op en welke weg slaan we in?

de koe bij de horens vatten

Museum Voorlinden kan putten uit een enorme eigen collectie moderne en hedendaagse kunst die werd verzameld door chemicaliën-producent en -distributeur Joop van Caldenborgh (1940, Den Haag). Het schathemeltjerijke Quote 500-lid bouwde sinds de vroege jaren zeventig een verzameling (de Caldic-collectie) op, die inmiddels bestaat uit ruim 8.000 stuks. En dan heb je een ruime keus om een mooie line up te kunnen maken. Het is de grootste particuliere kunstcollectie in Nederland.
En ook heel breed: figuratief, abstract, minimalistisch, conceptueel en van Pyke Koch tot Andy Warhol, van Mondriaan tot Ai Wei WeiAlles komt langs als je door het museum loopt."Ik kocht kunst voor boven de bank, tot ik rond mijn veertigste moest constateren dat de werken in rijen tegen de wand stonden", aldus de collectioneur vorig jaar in een interview*.
* met Koos de Wit Concept

beschermheer van moderne en hedendaagse kunst

Van Caldenborgh bouwde zijn, in 2016 geopende kunsthuis in landelijke omgeving om zijn ietwat uit de hand gelopen hobby aan de wereld te kunnen tonen. In het museum staat alles ter meerdere eer en glorie van de kunst. Ingenieus qua lichttechniek (iets met afgesneden buisjes waardoor het daglicht gedoseerd naar binnen valt) en nergens 'storende' afleidingen: alle stopcontacten, leidingen, rookmelders, camera’s (in het gebouw hangen er - ergens? - zo'n 50 stuks) en brandspuiten zijn onzichtbaar weggewerkt. De nooduitgang-bordjes lichten pas op wanneer het detectie-systeem daadwerkelijk een calamiteit registreert. Over elk detail is heel goed nagedacht.





4. Anish Kapoor, '1000 Names', 1982. 5. Sam Taylor-Johnson, 'The Leap', 2001. 6. Robin Rhode, 'Brick Face', 2008. 7. Hans-Peter Feldmann, 'Schubladenschrank', 2003. 8. Zaaloverzicht met op de voorgrond Alicja Kwade, 'Eigenbahn', 2018.
Met regelmaat vertoont het Wassenaarse duinmuseum thematische combinaties waarin alle gedachten in de hedendaagse kunst worden samengebracht en gerangschikt. Geen chronologisch, historisch-verantwoorde volgorde, maar de samenhang tussen de kunstwerken en dan niet alleen in kleur, in vorm of in materiaal.

please kunst

Niet hoogdravend of vanuit een ivoren toren. Wel ideeënrijk en met nieuwe perspectieven. Ook niet om te pleasen (volgens de Wassenaarse mecenas). Wat het overigens wel vaak doet: het de toeschouwer naar de zin maken. De kunst in Museum Voorlinden is behaagzuchtig en 'beschaafd smaakvol' (niks mis mee, overigens) en daardoor heel publieksvriendelijk. Weinigen zullen de kunst niet mooi vinden en die bekoorlijkheid is verantwoordelijk voor het grote succes van het moderne kunstcomplex.
In het eerder genoemde vraaggesprek zegt Van Caldenborgh: "in onze tentoonstellingen brengen we onze eigen orde. Ik vind dat er heel wat afgezwetst wordt in de kunst. Ik lees graag, maar voor kunst hoef je helemaal geen dikke boeken te lezen, alleen maar te kijken. Je komt hier tenslotte voor je plezier, niet de ellende".

empathy is instinctive

Goed. Over naar de vertoning die de titel 'Momentum' kreeg. Opzienbarend is de sprekende muis in zaal 4 (zie 1e foto). Het is een kunstwerk uit 2018 van de Brit Ryan Gander dat de naam '2000 Year Collaboration (The Prophet)' draagt.
Een piepklein, levensecht muisje in een grote en verder lege, witte museumzaal, waar het een gaatje heeft geknaagd in de (gipsen voorzet-)muur. Het animatronische* knaagdiertje houdt een 9 minuten durend betoog** waarin hij (of zij) een oproep doet tot verbroedering en ons waarschuwt voor ons dwangmatige verlangen naar vooruitgang. Het is een citaat uit Charlie Chaplins fameuze toespraak in de - door Chaplin zelf geschreven en geregisseerde speelfilm 'The Great Dictator' (1940). Het is een van de beste speeches uit de filmgeschiedenis en nog steeds razend actueel. Dus ga door je knieën (al dan niet krakend), neem de tijd en luister (& huiver).
* Een pop die techniek bevat waardoor het praat en beweegt. ** en integraal afgedrukt in de handout





9. Ian Davenport, Poured Lines: Primer, 2006. 10. Zoro Feigl, 'Avalanche', 2016. 11. Subodh Gupta, 'Jal Mein Kumbh, Kumbh Mein Jal Hai' (Water is in de pot, and the pot is in the water), 2012. 12. Pyke Koch, Scrum III, 1969. 13. Nils Völker, 'Multiple of Five', 2017. 
Ruimtelijke of 3-dimensionale kunst is vaak spannender dan het platte vlak. Zeker als zo'n kunstwerk ook nog eens geluid maakt, kraakt, piept of beweegt, iets doet (en dan kinetisch wordt genoemd). Dat fascineert: je blijft kijken.
Misschien goed om hier even het verschil tussen een sculptuur en een installatie te benoemen. Een installatie heeft bijna dezelfde kenmerken als een sculptuur, maar het belangrijkste verschil is dat een sculptuur een op zichzelf staand object is. Iets waarnaar je kijkt en (vaak) omheen kunt lopen. Een installatie daarentegen is een groot sculptuur-achtig kunstwerk dat de manier waarop je de ruimte ervaart verandert. Het interieur van de ruimte waar zo'n kunstwerk is geplaatst, wordt dan vaak aangepast om de installatie te laten zien. Soms moet de zaal donker zijn en geblindeerd worden of de muren in een bepaald kleur geverfd. Of een gat in de muur worden gemaakt, zoals bij het eerdergenoemde muisje. Dat is dus een mooi voorbeeld van een installatie.

het klopt, veegt en zuigt

Maar er klopt, veegt en zuigt* meer in 'Momentum'. Zelf ben ik erg gecharmeerd van het intrigerende werk van de Amsterdammer Zoro Feigl (met 'Avalanche' uit 2016 en zie foto 10). Aangedreven door een motortje zet de kinetische kunstenaar een stuk maliënkolder - zo'n stalen vest uit de riddertijd - in beweging en dat draait constant rond. "Op het plankje onder het kunstwerk storten de schakels over elkaar heen, waardoor er een zeer rustgevende lawine van staal ontstaat."
Kun je het je moeilijk voorstellen? Bekijk hier een youtube-filmpje van 'Avalanche'. 
Ook het 'Multiple of Five' (2017) van de Duitser Nils Völker boeit mateloos (foto 13). De rood en blauw gestreepte zakken worden normaal gevuld met zand om het land tegen het water te beschermen: in dit - ook weer kinetische werk - zwellen de zakken op door de lucht die door ventilatoren wordt ingeblazen. Het is alsof het kunstwerk ademt. De zakken of 'longen' vullen zich met lucht, die dan weer langzaam ontsnapt. 
* de slogan van een Hoover-stofzuigerreclame uit de zestiger jaren.

Anselm Kiefer

Tot slot iets over de kunstenaar Anselm Kiefer (Dld., 1945). Ook voor hem is er in Museum Voorlinden plek ingeruimd en wel met een vijftal monumentale werken. De  bolleboos - hij heeft naast de kunstacademie drie andere studies afgerond - koos uiteindelijk toch voor het kunstenaarschap en met zijn immense werken verwijst hij vaak naar historische gebeurtenissen. En alles doet mee: naast verf werkt Kiefer ook met materialen als stro, zand, hars, glas, houtskool, as, beton, roestig ijzer, klei, haar, lood. You name it.
En (dus) heel herkenbaar: het werk van Anselm Kiefer.


Twee maal Anselm Kiefer: 14. 'Dat rosa miel apibus', 2009 en 15. 'Antonin Artaud Heliogabalus', 2010-2011.
Tot zover mijn recente belevenissen in privé-museum Voorlinden. Ik noem het een compleet dagje uit: het geweldig gelegen landgoed in de Wassenaarse duinen, de mooie museumtuin ontworpen door Piet Oudolf, een natje en droogje in de naastgelegen oude villa (kandidaat in mijn 'grote-kroketten-op-brood-in-museumcafés-test') en als klap op de vuurpijl de geweldige (belevings-)kunst in de moderne kunsttempel.


-X-


Ook Museum Voorlinden staat in coronastand: boek vooraf je tickets!


16. De 'grote-kroketten-op-brood-in-museumcafés-test'. 17. Landschapskunst: Martin Creed, 'Work no. 2792', 2017
 (vier boompjes op een rij). 
Tekst en alle (iPhone)foto's: @MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl, behalve foto 1 (zie credits). 

Auto Post Signature

Auto Post  Signature