'Woekeren' met ruimte: Eduardo Chillida in de museumtuinen van het Rijksmuseum

24 juni 2018
Tijd, ruimte, leegte en stilte zijn belangrijke thema's in het monumentale werk van kunstenaar Eduardo Chillida. Met het lijnenspel van de tonnen wegende*, massieve, vaak stalen objecten, "beperkt Chillida de ruimte waarbinnen hij tijd en stilte wil vangen, of verbreedt hij de grenzen van de leegte". "Zonder leegte is er niets", aldus Chillida.
(en één van de sculpturen weegt zelfs 66 ton en daarvoor moest er een speciale fundering gelegd worden. Met recht een 'sterk staaltje')

Het bovenstaande klinkt nogal cryptisch, dus een vertaling is op zijn plaats (kunst hoeft immers niet elitair te zijn). In dit verslag zal ik een poging wagen het mooie werk van de sculpturist te verklaren. Hieronder volgt een (beeld-)reportage vanuit de mooie tuinen van het Rijksmuseum, alwaar afgelopen week de beeldententoonstelling opende met negen sculpturen van de ambachtelijke werkende, in 2002 overleden Spaans-Baskische kunstenaar. 
Kijk je mee?



1. Eduardo Chillida with 'Homenaje a Calder', 1979. Placido Arango Collection, foto Claude Gaspari. 2. 'Consejo al Espacio IX', 2000. 3. 'Mesa de Omar Khayyâm III', 1983.
Leuk weetje is dat Eduardo Chillida, (San Sebastian, Spanje, 1924-2002) aanvankelijk zijn loopbaan startte als prof-voetballer - hij was keeper bij de voetbalclub Real Sociedad - maar hij moest wegens een blessure noodgedwongen een carrière-switch maken. En dat werd het kunstenaarschap.
Chillida (of, zoals in het Baskisch Txillida) koos voor beeldhouwen omdat hij gefascineerd was geraakt door de Griekse sculpturen in het Louvre in Parijs, waar hij toentertijd tekenlessen volgde. Hij maakte in eerste instantie torso's en bustes in gips en terracotta, maar later - bij terugkeer naar zijn geboortegrond - begon hij te werken met staal en werden zijn sculpturen abstract. "Zo kon hij het donkere licht van zijn geliefde Baskenland vatten".

Om in staat te zijn de stalen constructies te maken die hij voor ogen had, moest - maar vooral wílde Chillida het ambachtelijke smeden leren. En daarvoor ging hij in de leer bij een lokale smid en bij industriële smederijen langs de Baskische kust, waardoor hij zich ontwikkelde tot een vakbekwaam en kundig smeder.
Internationale bekendheid en erkenning kreeg Chillida met zijn werken die op de Biënnale van Venetië in 1958 werden tentoongesteld. Tijdens die kunstmanifestatie won hij de Grote Prijs in de categorie sculpturen.




1. 'Stéle voor Millares', 1972. 2. 'Boog van de Vrijheid', 1993. 3. 'Diep is de Lucht', 1998. 4. Hommage aan Balenciaga', 1990.
Chillida werd geïnspireerd door het - door hem zo geliefde, ruige, weidse Baskische landschap en vooral door de rotsige kuststrook in de buurt van zijn geboortestad. Die begeestering vertaalde zich ook in zijn werk: hij smeedde monumentale abstracte, geometrische en kromlijnige vormen in cortenstaal, wat ook zo mooi verroest. En verankerd aan de rotsen bij de Noord-Spaanse havensteden als Gijón en San Sebastian staan enkele van die roestbruine kunstwerken.

De kunstenaar speelde met de elementen. Zijn belangrijkste sculpturen staan in de openbare ruimte en die beelden verweren door de wind, regen, de zon en het zeezout. Er is altijd een wisselwerking tussen de standplaats of de omgeving waar het kunstwerk staat, de mens die zich een beeld vormt én het sculptuur zelf. Kunstwerken doen 'iets' op de plek waar ze zich bevinden én andersom: de omgeving heeft invloed op de manier hoe je een sculptuur beleeft.
Dus het maakt nogal een verschil of een sculptuur hangt aan een klif boven een onstuimige zee of dat het staat in een museumtuin omgeven door allerlei grootsteedse drukte... 

aaien mag, graag zelfs

En je moet het maar zo zien: het is met een beeldhouwwerk soms net als bij mensen. Sommige personen nemen nu eenmaal veel ruimte in beslag (die zijn prominent aanwezig), terwijl anderen juist 'in het niet vallen'. Hetzelfde geldt voor zwaarte en lichtheid. Sommige werken zijn zwaar en 'trekken je naar beneden', andere objecten zijn zo gecreëerd dat ze lijken te zweven.

Als voorbeeld: een heel andere omgeving dan de Rijksmuseumtuinen.  'Pleine del Viento XV ',  1976 © Zabalaga – Leku, Adagp, Paris, 2018 © photo Archives Eduardo Chillida.



1. .' Windkam' ('Peine de Viento'), 1999. 2. en 3. Aaien mag: graag zelfs. 4. 'Homenaje a (Hommage aan) Calder', 1979.
In deze tentoonstelling 'Chillida in de Rijksmuseumtuinen' zie je een verzameling van acht monumentale sculpturen in de buitenruimte en in de entree/centrale hal van het museum hangt 'Hommage aan Calder' uit 1979. Het zijn kunstwerken uit verschillende periodes, die exemplarisch zijn voor de kunstenaars' ideeën over volheid en leegte, interieur en exterieur, zwaartekracht en balans
De beelden zijn afkomstig uit diverse collecties, waaronder vier exemplaren uit die van (top end) Galerie Ordovas in Londen.


-X- 


De tuinen van het Rijksmuseum zijn (tijdens de openingsuren) vrij en gratis toegankelijk.

De press-preview afgelopen donderdag (21/6): vlnr Taco Dibbets, hoofd-directeur Rijksmuseum, Ignacio Chillida, zoon van en mede-beheerder Chillida Foundation en Alfred Pacquement, gast-conservator (en voormalig directeur van Centre Pompidou, Parijs).
Tekst en alle (iPhone)foto's: © Miriam van der Meer, tenzij anders vermeld.

Op strooptocht door kunstzinnig en 'bonkig' Berlijn

20 juni 2018
Ga je mee op een creatieve stadssafari door de eigenzinnige hoofdstad van de Bundesrepublik Deutschland? Laat je inspireren door de liberale zeitgeist in de ruige en onaangeharkte metropool. Het voormalig moeras aan de Spree (Berlijn komt van het Slavische woord 'berl', dat moeras betekent) is ruim, groots én alternatief. En in tegenstelling tot Amsterdam - 'lief Amsterdam' - is Berlijn nogal bonkig. Primitief bijna, want het durft lelijk en nonchalant te zijn.
Al te meer reden voor een hernieuwde kennismaking. Na vijf jaar is het de hoogste tijd om terug te gaan voor een bezoek aan de Berlinischer Galerie, de (hippe) Sammlung Boros en Museum Hamburger Bahnhof. En en passant pikt je tijdens zo'n rondgang door de stad als vanzelf nog volop Street Art mee. Maar daar moet je dan wel van houden, natuurlijk.

Oké. Trek de wandelschoenen maar aan en follow the leader.




1. Katja Novitskova, Sammlung Boros, foto: © NOSHE. 2. Een deel van de installatie van Emilio Vedova, 'Absurd Berlin Diary '64'. 3. (Waar ik niet naar toe ging.....) het Trabant Museum (#touristcliché).
De afstanden zijn groot en alles is er ruim: niets is benepen. Om je van A naar B te verplaatsen is een tageskarte voor het openbaar vervoer (een BVG-dagkaart voor de U-bahn, bus en tram kost € 7) haast een vereiste of een huurfiets is ook een goede optie.
Berlijn is ook de hoofdstad van het recente verleden: overal nog zichtbaar, voelbaar en pijnlijk soms. Verbazingwekkend hoeveel 'Berlijnse Muur-memorabilia' je nog overal om je heen ziet. Ook de bouwkunst is een verwarrende mengelmoes van statige oude gebouwen uit allerlei stijlperiodes én afgebladderde DDR appartementsblokken. En wat ik zeker niet had verwacht: Berlijn blijkt ook een van de groenste steden van Europa: 22% van de stad bestaat uit 'natuur', vaak in de vorm van - nogal rommelige - stadsparken. 

kunstschau Berlin

Goed. Over naar de kunst. We beginnen de kunstroute in de Berlinische Galerie. Dit museum is één van de nieuwste kunsthuizen in de stad en het verzamelt kunst gemaakt in Berlijn van 1880 tot op heden, "waarbij een lokale focus wordt gecombineerd met een internationale uitstraling" (aldus de wervende folder). Opgericht in 1975, opende dit museum van de staat Berlijn in 2004 zijn eigen onderkomen in een gerenoveerd industrieel gebouw, waar vooral de markante, kruiselings geplaatste trap in het oog springt.







1. Casten Nicolai, installatie 'Tele', 2018. 2. Arthur Segal, 'Helgoland', 1923.3. en 4. Twee detailfoto's van 'The Art Show' van Edward Kienholz en Nancy Reddin Kienholz, 1963-1977. 5. De trapconstructie in het midden van het museum. 6. Lotte Laserstein, 'Selbstporträt im Atelier Friedrichsruher Strasse', 1927. 7. Sculptuur van Rudolf Belling, 'Erotik', 1920.
En als ik mijn mening zou moeten geven over dit kunsthuis en wat ik er zag, dan is mijn eindconclusie: heel degelijk. Het museum heeft een 'huiscollectie' dat focust op kunstenaars die in Berlijn werkten tussen het einde van de 19e eeuw tot heden. Dat lijkt én is misschien wat 'smal', maar de kwaliteit van het getoonde is hoog. Wat ik miste was enthousiasme, lef en 'bezieling', maar dat zal vooral aan mij hebben gelegen. Ik zeg dan ook: vel vooral zelf je oordeel en ga kijken. Als je van Duitse moderne kunst houdt, eigenlijk een must.

de Boros verzameling

Van een andere orde is de (hippe) Sammlung Boros. Oké, daar gaan we, want nu volgt een succes story waar de honden geen brood van lusten (en een roddelblad is er niets bij).
Stel je ben Pool van geboorte en je vlucht met je familie voor het communistische regime naar West-Duitsland. Daar haal je een master in communication design (met een scriptie over de 'bad guys and bad girls' in James Bond films). Vervolgens richt je een eigen reclamebureau op en je wordt daarmee heel succesvol en dientengevolge heeééél rijk. What to do? Nou, je gaat hedendaagse kunst verzamelen. Zo simpel is het.
En dat is precies wat Christian Boros (Zabrze, Polen, 1964) deed, met als gevolg dat Boros sinds 2006 opgenomen is in de ARTnews-lijst van de 200 grootste kunstverzamelaars in de wereld.
Ja? En dan? Want wat moet je daarmee als je niet genoeg muren hebt om al die kunst op te hangen?




1. Yngve Holen, foto: © NOSHE. 2. Yngve Holen, foto: © NOSHE. 3. Avery Singer, foto: © NOSHE. 4. Christian en Karen Boros, foto: © Wolfgang Stahr.
In 2003 kochten Boros en zijn vrouw* een voormalige (Reichsbahn-)bunker uit de Tweede Wereldoorlog (die in 1943 werd gebouwd in opdracht van Adolf Hitler) en die ook na de oorlog in de DDR-tijd een bonte en rijke historie kende (als bananenopslag en later als een fetish nachtclub met de dubieuze reputatie van de 'meest hardcore-club ter wereld', met technomuziek, 7 dark rooms en veelvuldige SM raves en seksfeesten). De verbouwing duurde alles bij elkaar zo'n 5 jaar (en het waarom wordt duidelijk tijdens de rondgang door het gebouw, want dan zie je de metersdikke, gewapend betonnen muren en dat soort bouwkundige obstakels). 

In 2008 opende de Sammlung Boros haar (ijzeren) deuren en zie je - op afspraak - wisselende tentoonstellingen met werk uit de eigen collectie. En om er maar een paar te noemen: Danh Vo, Elizabeth Peyton, Wolfgang Tillmans, Ai Weiwei, Thomas Ruff, Klara Lidén, Anselm Reyle, Tobias Rehberger en Olafur Eliasson (Bron: Wikipedia). 

Zoals gezegd is toegang tot de bunker alleen mogelijk op afspraak en dan krijg je (voor je € 14,00 p.p.) een Duits- of Engelstalige rondleiding van zo'n anderhalf uur (in een groepje van ongeveer 12 'man'). En let op: reserveer tijdig, want het tijdslot zit vaak al twee maanden van tevoren volgeboekt.
Je mag absoluut niet fotograferen (vandaar een paar persfoto's) en niet op eigen houtje ronddwalen langs alle schilderijen, objecten en installaties in het razend spannende en industriële gebouw (die kleine raampjes in het kolos zijn bijvoorbeeld fake - er komt in de bunker geen daglicht binnen - die venstertjes waren alleen bedoeld om te maskeren dat het hier een bunker betrof).

* Geinig weetje: hieronder een foto van de bunker. En zie je de glazen opbouw met dakterras (mét onzichtbaar zwembad)? Daar woont Christian Boros met zijn gezin 'bovenop' zijn eigen huiscollectie. Op de website Freunden von Freunden lees je een interview met Boros, maar jammer genoeg geen foto's van deze geweldige woonplek. Desondanks jaloersmakend.


1. De bunker met bovenop het penthouse van de Boros-familie. 2. Justin Matherly bij de entree.
Tja, wat zal ik zeggen? Een bezoek aan de Boros Collectie is een geweldige ervaring die ik niet had willen missen. Er hangt een mysterieuze, spannende sfeer, het gebouw is razend interessant en de kunst in één woord geweldig. De toegewijde, sympathieke jonge gids vertelt met overgave en verve over de historie van het gebouw en leert je van alles over de getoonde kunst. Van hem of haar krijg je interessante wetenswaardigheden en uitleg over de bedoelingen van de betreffende kunstenaar. 

pro and cons

En dat is gelijk het minpunt en mijn bezwaar. Mijn mede-bezoekers en ik werden in 90 minuten door het gebouw en langs alle kunstwerken 'gesleurd' zonder de tijd te hebben om een en ander op ons in te laten werken. Je moet goed opletten om niets te missen en door de snelheid beklijft de helft van wat je ziet ook niet. Er is geen tijd om mindful de kunst te consumeren. Laat staan dat je ergens kunt gaan zitten (er staan ook geen bankjes) om je een eigen visie te vormen. Dat voor wat betreft slow art...

Gaan? Jazeker!




1. t/m 4. Overal in de straten zie je allerlei vormen van Street Art....

De opmerkzame lezer mist het verslag van mijn bezoek aan Museum Hamburger Bahnhof (en dat klopt). Dit mooie museum verdient extra aandacht, dus dat relaas hou je van mij tegoed.


-X-


Onaangepast, maar hyper-democratisch Berlijn. Ik zou er kunnen wonen....



Nog overal 'koude oorlog- en DDR-memorabilia', zoals op de foto tussen twee 'Amerikaanse' soldaten bij Checkpoint Charlie.
Tekst en (iPhone) foto's © Miriam van der Meer, tenzij anders vermeld.

Filosofische overpeinzingen bij 'Stage of Being' in Museum Voorlinden

13 juni 2018
"Waartoe zijn wij op aarde"? De eeuwige hamvraag waar wij als mensen ons hoofd over breken. (En ik meen mij te herinneren ook de eerste vraag bij catechismus - Bijbel-les - op de lagere school. En oudere lezers weten waar ik het nu over heb... Het antwoord op die vraag moesten wij uit het hoofd leren: "wij zijn op aarde om God te dienen en om hier én in het hiernamaals gelukkig te zijn").

Maar goed. Over tot de orde van de dag en die 'orde' handelt vandaag over de collectie-tentoonstelling 'Stage of Being' in Museum Voorlinden. De bedoeling van deze expositie is om je aan te zetten na te denken over wie we zijn, over onze relatie tot anderen en hoe wij worden herinnerd als we er niet meer zijn. 

Lees en kijk mee naar het wie, wat, waar en waarom van ons bestaan, zoals dat vertaald is in de kunst.



1. en 3. Hans-Peter Feldmann, 'Man and Woman with Red Nose', 2013. 2. Louise Bourgeois en Tracey Emin, 'Do Not Abandon Me', 2009-2010.
"Museum Voorlinden opende september 2016 haar deuren met dank aan voormalig ondernemer Joop van Caldenborgh. De beschermer van moderne en hedendaagse kunst moet wel schathemeltjerijk zijn, want het mag wat kosten zo'n museum. De ex-industrieel heeft zijn plek in de Quote 500 (niet verwonderlijk met zo'n rijk bezit...) te danken aan een levenslange carrière in de chemie met een bedrijf genaamd Caldic. En gestart met een eerste aankoop op 16-jarige leeftijd (een Peter Struycken), bestaat zijn collectie inmiddels uit zo'n 8.000 kunstwerken. Daarmee behoort Van Caldenborgh tot de 200 belangrijkste kunstverzamelaars wereldwijd en is de privé-verzameling de grootste van Nederland".

Ik citeer hier uit een in augustus vorig jaar door mij geschreven weblog - twee zelfs - over het mooie Museum Voorlinden. (Nog even teruglezen? Klik dan hier en hier). Het museum heeft een plattegrond dat uit drie delen bestaat. Één deel van het gebouw is bedoeld voor een steeds wisselende tentoonstelling en sinds 9 juni hangt daar het mooie werk van de 97-jarige Amerikaanse kunstenaar Wayne Thiebaud (daarover meer in mijn vorige blog).
Het tweede deel van het bijna geheel uit glas bestaande gebouw wordt in beslag genomen door de highlights van het kunsthuis, waaronder 'Open Ended' van Richard SerraRon Mueck met zijn 'Couple under an Umbrella' en de speciaal voor het museum gemaakte 'Skyspace' van James Turrell en Leandro Erlich's 'Swimming Pool'. Tenslotte is er nog een gedeelte gereserveerd voor een wisselende presentatie uit eigen werk;  oftewel de enorme vaste collectie van Voorlinden.





1. Robert Zandvliet met 'Stage of Being' (2017), met dit acryl-op-linnen-doek 'naamgever' van de tentoonstelling. 2. Louise Bourgeois, 'Spirals', 2005. 3. Jan Sluijters, 'Zelfportret', 1911. 3. Joana Vasconcelos, 'Slalom', 2011. 4. John Armleder, 'Spark, Spark, Spark', 2004.
En uit zo'n ruime verzameling eigen werk (die 8 k.) kun je allerlei thematische combinaties maken, want allemaal tegelijkertijd tentoonstellen is natuurlijk onmogelijk. Momenteel (sinds 9 december jl.) zie je 'Stage of Being' als collectie-selectie: 45 werken in uiteenlopende disciplines die laten zien hoe kunstenaars de mens met al zijn emoties en driften verbeelden. 

to be or not te be

Wie zijn wij? Waar komen wij vandaan? Wat doen we hier en waar gaan wij naartoe? Museum Voorlinden presenteert in Stage of Being (vernoemd naar een kunstwerk van Robert Zandvliet) kunstwerken van artiesten die antwoorden zoeken - en soms denken of hopen te geven - op existentiële vraagstukken. Kunstenaars die met hun werk de fundamentele menselijke angst bezweren en het 'leven' daarmee dragelijk (proberen te) maken. 
In de zeven zalen zie je werken van internationaal allure (Louise Bourgeois, Ai Wei Wei, Mark Manders, John Armleder, Rineke Dijkstra en noem maar op), die op hun beurt en ieder voor zich 'de mens achter de mens laten zien'. Neem het hyper-realistische naakt van John DeAndrea ('Dawn', 1985). Het is prachtig, maar ook heel kwetsbaar zo in het midden van de zaal. Heel 'open en bloot' weet zij dat over haar gesproken gaat worden. Mensen een 'oordeel' gaan vellen.





1. Antony Gormley, 'Mass', 2006. 2. Henrique Oliveira, 'Condensation', 2012-2015. 3. Hans Bellmer, 'La demi-poupée', 1972. 4. Tony Cragg, 'Blue Horn (Axt)', 1982. 5. 'Dawn' (1985) van John DeAndrea met op de achtergrond Jeppe Hein, 'Please...' (2008).
Thomas Struth verbeeldt in 'Mailänder Dom, Fassade', uit 1998 de nietigheid van de mens en Robert Zandberg schildert op abstractie manier een figuratie: een dwalende persoon die kijkt over een weids landschap.
Het confronterende werk van kunstenaarscollectief JocJonJosch zet ook aan tot diepgaande overpeinzingen. In een digitale video (loop) voeren de kunstenaars een 'acrobatische act' uit: samen vormen zij één klomp mens waarvan niet duidelijk is waar de een begint en de ander ophoudt. Ondanks dat de deelnemers aan deze installatie verschillende huidskleuren hebben, zijn de lichamen nauwelijks te onderscheiden ('The Beasts', 2010).

filosofische bespiegelingen en verhelderende inzichten

Ai Wei Wei schilderde op een neolithische Chinese vaas (5000-3000 v. Chr.) het overbekende Coca-Cola-logo. Daarmee laat de kunstenaar twee tegengestelde werelden botsen: het traditionele China en het frisdrankmerk dat symbool staat voor de hedendaagse massa-consumptie ('Coca Cola Vase', 2015).

Hierboven zo maar even wat voorbeelden van de 'tobberige' kwesties waar de hedendaagse mens mee geconfronteerd wordt. Maar "kunstenaars durven zich bij uitstek bloot te stellen aan fundamentale vragen" (lees ik in de hand out). "Het wezen van de kunst is misschien wel het bezweren van de existentiële, menselijk angst. Kunst kan de mens een spiegel voorhouden. Soms heel rechtstreeks, rauw en confronterend. Soms indirect, subtiel verpakt".





1. JocJonJosch met 'The Beasts', 2010. 2. Robert Zandvliet, 'Zonder titel', 2006-2008. 3. Esther Tielemans, 'YOU', 2014 4. At Wei Wei, 'Coca Cola Vase', 2015. 5. Michelangelo Pistoletto, 'Donna Segno Arte - Uomo Segno Arte', 1962-2008.
Pluspunt van de expositie 'State of Being' is dat de bezoeker zonder begeleidende tekst zijn weg kan gaan en daarbij de eigen gedachten de vrije loop kan laten. In de zalen geen lappen tekst. Kijken, kijken en nog eens kijken. En mócht je toch behoefte hebben aan interpretatie, inhoudelijke en/of technische informatie, dan biedt de 'hand out' uitkomst en enige houvast (in wankelende tijden...).

(In de laatste drie foto's zie je dat ook ík reflecterend bezig ben geweest.... :-)


-X-

Deze collectie-selectie is nog tot en met 11 november te bewonderen. Kijk even op de site voor bezoekersinformatie.

Je zal mij even moeten missen, want de aankomende dagen ga ik Berlijn 'onveilig' maken (én bratwurst eten). En ik weet het zeker: ik kom opgeladen en geïnspireerd weer terug.
In the meantime: stay safe!

 'Tears of a Swan', Quynh Dong, 2013 (klei en glazuur).
Tekst en alle (iPhone) foto's: © Miriam van der Meer

Auto Post Signature

Auto Post  Signature