Eli Content in het Joods Historisch Museum: 'So much I gazed on beauty'

18 januari 2020
Eli Content raakt geïnspireerd door de meest uitlopende zaken. Denk aan felgekleurd plastic speelgoed en medische handboeken, striptekeningen en romaanse schilderkunst, kabbala, art brut en jazz-muziek, zo lees ik in een bio die handelt over deze Nederlandse kunstenaar. Maar belangrijker - want niet over het hoofd te zien - door poëzie en zijn Joods zijn, want ook dát zijn terugkerende thema's in zijn werk.

In het Joods Historisch Museum zag ik 'So much I gazed on beauty', een uitstalling met het werk van Eli Content en vervolgens maakte ik van mijn "algeheindruk" een betoog.
Komt dat zien!



1. Eli Content. Foto: Inga Powilleit via Joods Historisch Museum. 2. Zaaloverzicht. 3. 'Zonder titel', 1988.
Al decennia hangt kunstenaar Eli Content (1943) elke twee weken een ander, zelf gestempeld gedicht voor zijn raam, want hij is een groot liefhebber van poëzie. “Het is mijn ode aan de Nederlandse taal en het haalt dichters uit de vergetelheid*.”
Ooit had hij zelf de ambitie om met lyrische teksten zijn brood te verdienen. (Maar kan dat, met poëzie in je levensonderhoud voorzien?). 't Is het niet geworden: hij werd beeldend kunstenaar met een niet te stuiten behoefte om te creëren. Heel 'hongerig' naar meer, om zich zodoende, telkens opnieuw, artistiekerig uit te vinden. Op zoek zijn én blijven. Hard werken.

schilderen is denken...

De kunstenaar - op het moment dat ik dit schrijf nogal broos en krakkemikkig, want herstellende van lichamelijk ongemak* - kan terugkijken op een boeiende levensloop. Zo werd hij opgeleid voor het slagersvak (als in de voetsporen van zijn vader) en werkte hij als 16-jarige als koksmaat en later als zelfstandig kok op de grote vaart. Vervolgens zette hij zich in voor een kibboets, een leefgemeenschap en collectief boerenbedrijf in Palestina en diende hij als militair in het Israëlische leger.
Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan, dus eenmaal terug in Nederland had hij maar één doel voor ogen: kunstenmaker worden. (Content werd niet goed genoeg bevonden voor de kunstacademies in zowel Jeruzalem als die in Amsterdam en is daarom - met een tweejarige opleiding beeldende kunst bij Ateliers '63 in Haarlem - grotendeels autodidact).
* Bron: een recent interview in Trouw.

en denken is ordenen

In het Joods Historisch Museum (onderdeel van het Joods Cultureel Kwartier) worden zo'n negentig kunstwerken in de kijker gezet. De titel van de expositie luidt 'So much I gazed on beauty' en het zijn allemaal hoogtepunten uit Content's oeuvre van de afgelopen veertig jaar. De vertoning is chronologisch opgebouwd en het begint met de vierkante, abstracte schilderijen uit zijn begintijd.





1. 'Zonder titel', 2017-2018. 2. Zaaloverzicht. 3. 'Zonder titel', 1994. 4. 'Adam en Eva vallen uit het paradijs....', 2017. 5. (Links) 'Beresjiet, het Paradijs', 2013 en (rechts) 'Licht en duisternis', 2015. 
Die vroege doeken zijn met reden non-figuratief, omdat Content de tweede regel uit de Tien Geboden lange tijd serieus en dus letterlijk nam (Exodus 20: vers 2-14 en in de Thora heten ze de Tien Uitspraken). De leefregel luidt als volgt: "u zult voor uzelf geen afgodsbeelden maken, noch die dienen" en dat betekende voor de kunstenaar dat hij geen beeltenissen van mensen maakte. En het is nog maar zo'n tien jaar geleden dat Content besloot dit voorschrift te laten varen (zo begrijp ik uit een radio-interview met een van de samenstellers van de expositie). Content ziet zijn kunst "als bijdrage aan de voltooiing van de Schepping en een poging tot verbeelding van de wereld achter de zichtbare werkelijkheid", is de (ietwat cryptische) uitleg van het museum.

tekst in beeld

Letters, tekst en taal. Drie componenten die een grote rol spelen in het diverse werk - schilderijen, tekeningen, kunstboeken en ruimtelijke installaties - van Eli Content. Op veel van zijn werkstukken staan Hebreeuwse zinnen die verwijzen naar (en alweer) het scheppingsverhaal. Volgens de Thora schiep God als eerste schrifttekens, want zonder letters geen taal en dan zou God de scheppingswoorden immers niet hebben kunnen uitspreken. Letters zijn zo basaal als wat.

En al eerder noemde ik Content's liefde voor poëzie. Ook (dichterlijke) lied- en bijbelteksten of zinnen uit boeken hebben zijn interesse en dat mag blijken uit sommige titels van zijn werk. Op een serie manshoge kunstigheden met de titel 'Levenskracht' (die hij maakte vanaf 2012) staan op de zijkant zinnen uit songs en (bijbel)boeken en die quotes werden uiteindelijk ook de titels. Ook de grote tweeluiken hebben 'literaire' namen. Ik geef een voorbeeld en dat is meteen ook wel de langste.
't is getting so dark
I was thinking which is the best way
out of the wood it's getting so dark.
Kom, o Nacht, aloud en immer
eender, Nacht, onttroond geboren
Koningin, Nacht, Met klatergouden
sterren snel verschietend In uw 
kleed met franjen van Oneindigheid
F. Pessoa (Ik ben een omgevallen
boekenkast)"





1. Zaaloverzicht. 2. en 3. Beiden 'Zonder titel', 1992. 4. Zaaloverzicht. 5. (Vier maal) 'Zonder titel' uit de jaren 1988 en 1991. 
De schilderijen van Eli Content doen mij denken aan Art Brut, of zoals ik mij dat voorstel: spontaan en gevoelsmatig met een vette toets en veel textuur. Uit het leven gegrepen en gemaakt met hart, ziel en zaligheid en veel verbeeldingskracht.
De kunstwerken lijken niet te zijn bedacht, maar gedaan.

verbeeldingskracht

Ik heb één azijnpuntje en dat betreft het - in mijn ogen - matige lichtplan. Voor de beleving van kunst is de manier waarop de creatieve werkstukken worden belicht van essentieel belang en daar schort het (wat mij betreft) aan. Mijn foto's zijn daardoor ook zeker niet denderend. Sorry daarvoor.


-X-


KIJKWIJZER

1. (Boven) 'Landschap', 2016 en (beneden) 'Mijn Tahitie "After Gaugain', 2016. 2. Uit de serie 'Portretten', 2019. 
Tekst en alle (iPhone)foto's: @miriamvandermeer | www.agreylady.nl (tenzij anders vermeld).

'Buiten schilderen' in Museum Gouda: de paden op, de lanen in...

14 januari 2020
Bepakt en bezakt met veldezel, schilderskist en een opgespannen doek de paden op, de lanen in. Een mooi stekkie zoeken en dan goed observeren, want daar draait het om bij 'pleinairisten': kunstenaars die het buitenleven als onderwerp nemen en dat ook ter plekke vastleggen. Met duim en wijsvinger van beide handen een kadertje maken, één oog dicht en turen maar.
In Museum Gouda staan 19de-eeuwse schilders die werkten in de Franse kunstenaarskolonie Barbizon en hun Nederlandse vakgenoten in Oosterbeek centraal in de tentoonstelling 'Buiten Schilderen'.

Ik bezocht de tentoonstelling over deze kunstzinnige trendsetters in het Goudse museum en maakte daarvan onderstaand essay (da's chic voor opstel).


1. Constant Gabriël, 'En plein air', 1870. 2. Zaaloverzicht. 3. Marie Bilders-van Bosse, 'Bosgezicht', ca. 1870. 
Dat kunstenaars elkaars gezelschap zoeken is van alle tijden, maar het meest bekend geworden is het artiestenclubje dat werkte in Barbizon. In het midden van de negentiende eeuw werd het gehucht zo'n zestig kilometer ten zuiden van Parijs, nabij het bos van Fontainebleau, een creatieve 'broedplaats', want het trefpunt van een groep geestverwante kunstschilders. In Nederland ontstond niet veel later ook een dergelijke kunstzinnige hotspot, namelijk in Oosterbeek.

een wist-je-datje

Maar dat samenkomen in het Franse Boerendorp - nu volgt een 'wist-je-datje' - wordt vaak toegeschreven aan allerlei ontwikkelingen (daarover later meer), maar de echte reden is heel banaal. Dat is in eerste instantie vooral 'te danken' aan een besmettelijke bacterie (de Vibrio Cholerae).
"Als in de zomer van 1849 in Parijs een cholera-epidemie uitbreekt, besluiten Jean-François Millet en Charles Jacque de stad te ontvluchten. Ze komen terecht in Barbizon, waar collega Théodore Rousseau op dat moment al zo'n twee jaar verblijft. Later zullen ook Charles-François Daubigny en Camille Corot, die tot dan toe vooral het landschap van de Morvan en van Bretagne hebben vastgelegd, en nog een paar anderen voor kortere of langere tijd in Barbizon neerstrijken."*
* Lees ik in een oud artikel in de Volkskrant, waarin overigens het hele idee van het bestaan van een zogenaamde 'School van Barbizon' wordt ontkend. 

verftube

Hoe dan ook, halverwege de 19e eeuw trokken kunstschilders de natuur in om het landschap te penselen. De uitvinding van de metalen kant-en-klare verftube in de jaren '30 van diezelfde eeuw maakte dat mogelijk. Voor die tijd moesten kunstenaars hun eigen kleuren wrijven van (lijn)olie en pigmenten en waren daardoor aan 'huis' gebonden. Zij maakten wel schetsen en plein air, maar de verdere uitwerking vond plaats in hun atelier. Met de introductie van de tube konden alle schildersbenodigdheden in een handzame, draagbare kist.





1. Zaaloverzicht. 2. Camille Corot, 'La Rochelle', 1860-1870. 3. Zaaloverzicht 4. en 5. Charles-François Daubigny, respectievelijk 'Zonsondergang' en 'De oogsters' en beiden ca. 1875.
Naast deze schildertechnische ontwikkeling, veranderden ook de ideeën over het schilderen van landschappen. Tot die tijd gebruikten kunstenaars ongerepte vergezichten - door hen vaak over de top geromantiseerd - vooral als achtergrond voor klassieke of historische taferelen.
Zo niet de artiesten van Barbizon: zij probeerden juist - en voor het eerst - de schoonheid van de omgeving zelf weer te geven, zonder het te willen opleuken. De sfeer, de lichtval, de kwaliteit van de plek en in weer en wind: de complete scenery moest ter plaatse worden ervaren en vastgelegd en dan liefst met vlugge, rake streken. Want vergis je niet: ze legden er wel degelijk een meerwaarde in, die hun werk deed uitstijgen boven lieflijke plaatjes (zoals de landschapjes van Bob Ross. En over 'The Joy of Painting' gesproken: in het najaar wordt Ross geëerd met een tentoonstelling in Museum More).
Welke indruk maakte het ongekunstelde panorama op henzelf? Wat was de stemming of de essentie van die natuurlijke omgeving?

Bob Ross 

Dit principe betekende een revolutie in de landschapskunst. Want daarmee waren deze mannen (het waren bijna uitsluitend mannen, een uitzondering* daargelaten) trendsetters voor het realisme, een stroming die meer en meer voet aan de grond zou krijgen. En verder doorgedacht: de werkelijkheid van de natuur - dus het realisme - zou de weg banen voor het impressionisme.
* Zoals Marie Bilders-van Bosse met 2 schilderijen vertegenwoordigd en hoera voor de vrouwelijke inbreng (zie de 3e en laatste foto).

een beweeglijke toets

Deze voorhoedespelers kregen - zoals koplopers altijd en overal - behoorlijk wat kritiek voor de kiezen (hashtag-twitterbash). Hun conservatieve vakbroeders van de Parijse academies verweten de pioniers dat ze hun werk niet afmaakten, dat ze te grof werkten - oftewel "een te beweeglijke toets" hadden - en de natuur te weinig gedetailleerd weergaven. Desalniettemin was de trend gezet en derhalve onomkeerbaar.





1. Felix Ziem, 'Landschap met regenboog', voor 1855. 2. Odilon Redon, 'Weg te Biévres', ca. 1890. 3. Zaaloverzicht. 4. Charles-François Daubigny, 'Zonondergang aan zee', ca. 1876. 5. Johannes Warnardus Bilders, 'Landschap met water, Gelderland', 1880. 
De "School" van Barbizon staat erg in de belangstelling de laatste tijd (zie mijn blogposts van vorig jaar over Jean-François Millet in Collectie Mesdag en het Van Gogh Museum). En dat "school" staat niet voor niks tussen aanhalingstekens, want het was niet meer dan een 'gevarieerde en rommelige club landschapsschilders', aldus het eerder aangehaalde artikel in De Volkskrant en dit wordt beaamd door Museum Gouda. "Wel hingen zij hetzelfde gedachtegoed aan", lees ik in het handzame boekje met zaalteksten.
In het museum is al enige tijd (en nog tot en met 1 juni) een expositie te zien met de titel 'Buiten Schilderen', waarin geshowd wordt hoe diverse Franse kunstenaars in Barbizon en hun Nederlandse collega's in het Gelderse Oosterbeek invulling gaven aan het en plein air schilderen van de natuur.

'Je moet hier zijn geweest', schreef Anton Mauve vanuit Oosterbeek aan zijn vriend Willem Maris, 'dit is het mooiste land dat ik ken.'

Want rond 1840 (gelijkertijd met de aanleg van een treinverbinding tussen Amsterdam en Arnhem) besloten enkele kunstenaars - waaronder Johannes Warnardus Bilders en zijn echtgenote Marie Bilders-van Bosse - beiden verdienstelijke kunstschilders - te verhuizen naar de Veluwezoom. De ruige natuurschoon bij Oosterbeek bleek erg in trek bij een jonge generatie schilders die net als hun Franse vakbroeders hier ter plekke de 'ruisende' bossen, uiterwaarden met koeien, glooiende heuvels, zandverstuivingen en de paarse heidevelden wilden vastleggen.
Voor kortere of langere perioden - en dan vooral ’s zomers - penseelden Constant Gabriël, Willem Roelofs, Anton Mauve, Matthijs en Jacob Maris (en anderen) in het dorp dat van lieverlee veranderde in een van de eerste kunstenaarsdorpen van ons land (met de piek tussen 1840-1870 en gevolgd door Laren en Bergen).

Museum Gouda beschikt over een mooie verzameling 19e-eeuwse schilderijen van zowel Franse als Nederlandse schilders. Naast een groot aantal canvassen uit hun eigen collectie, zijn er diverse kunstwerken in bruikleen te zien.



1. Matthijs Maris, 'De dode eik bij Wolfheze', 1859-1860. 2. Het zaalboekje en Johannes Warnardus Bilders, 'De zich spiegelende berk', 1857. 3. Gerard Bilders, 'Bosgezicht', ca. 1860.
Ik zei het al eerder: Barbizon en het in de buitenlucht kwasten is momenteel erg in trek, want naast de vertoning in Museum Gouda kun je tot en met 13 september 2020 in het Drents Museum in Assen terecht voor de tentoonstelling 'Barbizon van het Noorden'.


-X-


KIJKWIJZER

Als een schilderij een 'diepe' lijst heeft (zoals deze) en hij wordt van boven aangelicht, dan zie je zo'n donkere schaduwrand aan de bovenkant (helaas onontkoombaar).
Marie Bilders-van Bosse, 'Gezicht op Oosterbeek-Laag', 1880.
Tekst en (iPhone)foto's: @miriamvandermeer | www.agreylady.nl

'The Art of Lace' in het TextielMuseum | KUNSTFLITS

8 januari 2020
Chanel, Dior, Gaultier, Balenciaga, Vuitton en vele anderen - grote namen uit de modewereld - zie je in 'The Art of Lace' in het TextielMuseum in Tilburg. Van deze modehuizen en hun ontwerpers worden meer dan veertig stijlvolle, exclusieve haute couture creaties geëxposeerd en allemaal - vrijwel alleen maar - gemaakt van dit luxe, doorschijnende weefsel. Want dat is de verbindende factor bij de rode-loper-jurken in de tentoonstelling: het gebruik van het Franse (zogenaamde Leavers) kant.

Front row bij een modische japonnenparade en daarbij maakte ik de volgende 'Kanttekeningen'. ;-)
Geef je ogen de kost...




1. Jean Paul Gaultier, Haute Couture H/W 2016, foto: Robin (Haute Dentelle). 2. Iris van Herpen, Haute Couture H/W 2016. 3. Twee ensembles uit de haute couture V/Z 2015 van Chanel. 4. Foto van een avondjurk van Balenciaga, H/W 1957. 
Kant is verleidelijk. Pi-kant. Subtiel of suggestief in sexy en luxueuze lingerie. Soms goedkoop of platvloers als dat kant rood is. Of juist het, als onschuldig en maagdelijk betitelde witte dentelle van de doopjurk en de 'mooiste-dag-van-je-leven-jurk': the wedding dress, soms compleet met sluier en sleep. De ragfijne stoffen zijn traditioneel in de goudeneeuwse kragen en manchetten en ook in de kappen van de diverse klederdrachten vaak kant.
De opsomming geeft wel aan dat deze textielsoort verwerkt wordt in allerlei originele creaties en zeker ook door high end modegoden. Elke zichzelf respecterende kledingontwerper heeft met het materiaal gewerkt en zal dat blijven doen, want kant is van altijd.

pi-kant

Vroeger had je het handmatig vervaardigde klos- en naaldwerk (al bekend vanaf het midden van de zestiende eeuw), maar sinds zo'n tweehonderd jaar - door de uitvinding van brei- en weefmachines - kan kant ook fabrieksmatig worden geproduceerd. Desondanks blijft het een gespecialiseerde 'tak van sport' en vooral het in het Franse Calais en Caudry geweven soort is van hoge klasse, wereldberoemd en daardoor heel populair in de ontwerpen van alle grote modehuizen. Leavers-kant wordt het genoemd, naar het weefgetouw waarop het wordt gemaakt.

stijlfiguren

Het mooie TextielMuseum in Tilburg "presenteert de internationale tentoonstelling 'the Art of Lace' | Haute couture van Chanel tot Iris van Herpen', waar creaties van 's werelds beroemdste modehuizen te zien zijn" (en dan voornamelijk recente ontwerpen uit de jaren 2012-2018, kan ik hieraan toevoegen). "De bezoeker krijgt een blik achter de schermen bij de kantmakers en couturiers: van het ontwerp- en maakproces tot het eindproduct, klaar voor de catwalk", aldus het museum.
De enige uitzondering op deze regel (dat alle creaties in de tentoonstelling van 'lacetwerk' zijn) is het kunstzinnige - maar nogal ondraagbare werkstuk van Iris van Herpen: een houten gelaserstraalde japon met eenzelfde kanteffect (zie 2e foto).






1. Drie creaties van Alberta Ferretti. 2. Zaaloverzicht met japonnen van Chanel. 3. Louis Vuitton, cruise-collectie 2018. 4. Schiaparelli, haute couture-collectie H/W 2017-2018. 5. Jean-Paul Gaultier, haute couture-collectie H/W 2016-2017. 6. Zaaloverzicht.
Door de rustige en overzichtelijke manier van presenteren (ook heel stijlvol-braaf) zijn de fraaie high fashion-scheppingen goed te bestuderen en is er veel te leren over de patronen, de dessins en het materiaal. Bij elke japon is een sample die aangeraakt mag worden.

modieuze uitstalling

Beluister vooral de making of-audiotour ingesproken door modejournalist Cécile Narinx en Jasmijn Bergisch (Victor&Rolf) met allerhande details over het maakproces van de kanten weefsels.

Ook mooi: de expositie ‘Black & White | Symboliek in Kunst en Design’ en die is te bewonderen tot en met 1 maart '20.


-X-


KIJKWIJZER
  • 'The Art of Lace' is verlengd t/m 6 september 2020.
  • Tijdbesteding ongeveer 1 tot 1,5 uur (als je ook de video's bekijkt en de audiotour beluistert)
  • Waar? TextielMuseum en meer info op: https://www.textielmuseum.nl/

'Black & White': 1. Zaaloverzicht. 2. Maria Roosen, 'Kan met kabeltrui', 1996.
Tekst en alle (iPhone)foto's @miriamvandermeer | www.agreylady.n (tenzij anders vermeld).

'Stilleven' in Museum Gouda: oefening baart kunst

1 januari 2020
Een stilleven is een afbeelding - een schilderij, tekening of foto - dat een combinatie van levenloze voorwerpen voorstelt. Voor sommigen een saaie groepering van objecten, maar juist in de compositie, de lichtval en de dieptewerking zit 'em de crux: dat maakt of een stilleven duf en sul, of juist uitermate bekijkenswaardig is.
"De tentoonstelling 'Stilleven' toont een prachtig, vernieuwend beeld van het Nederlandse en Belgische stilleven van omstreeks 1870 tot nu en onderzoekt de betekenis voor kunstenaars", belooft Museum Gouda zijn bezoekers.

Dat zullen we nog wel eens zien! ;-)
Kom je mee? (Je mag ook alleen plaatjes kijken...).



1. Vilmos Huszár, 'Stilleven met fruit', ca. 1945. 2. en 3. Zaaloverzicht.
We begeven ons (koninklijk meervoud) naar het Goudse stadsmuseum. Een eerste bezoek ooit en dat hadden we veel eerder moeten doen. En nee, het gaat in deze toonzalen niet per se en alleen over kaas, kaarsen, keramiek en/of stroopwafels waar de stad ook tegenwoordig nog goede sier mee maakt.
Zowat tegen de mooie Sint-Janskerk aangeplakt (met o.a. een entree aan het voetpad 'Achter de Kerk') is het kruip-door-sluip-door-museum gevestigd in het voormalige en uit de middeleeuwen stammende Catherina Gasthuis. Verschillende ruimten herinneren ook aan die tijd. Zo is er de mooie 'chirurgijns-gildekamer'; kun je je licht opsteken in een tot in de puntjes nagebouwd historisch apothekersinterieur en - let op, want je loopt er zo aan voorbij - een gewelvenkelder (mind your head) in de gasthuiskapel met een weemakende verzameling straf- en martelwerktuigen. Dat is dus griezelen: je hebt daar niet veel verbeeldingskracht nodig.
Ook leuk voor de kinderen (ahum... :-). 

middeleeuwse martelwerktuigen

Soit. Het museum op zich heeft dus een paar aantrekkelijke features en dan krijgen we de tijdelijke tentoonstellingen nog. Momenteel zijn dat er twee: 'Stilleven', waarover we het hier gaan hebben en 'Buiten Schilderen': evenzo interessant, maar een verslag over die exhibitie hou je van mij tegoed. Die leg ik nog even op de kast.

"Het stilleven is al eeuwen populair. Wie kent die prachtige schilderijen met de meest exotische voorwerpen en bloemen uit de zeventiende eeuw niet?", aldus het museum bij aanvang van de vertoning. Sinds mensenheugenis stortten kunstenmakers zich op het weergeven van details van allerlei uitgestalde zaken. En je kunt het zo gek niet bedenken of het werd afgebeeld. You name it. Kristallen vaat- en zilverwerk, wapens, schelpen, (ge)dode dieren zoals vissen, wild en gevogelte, (andere) etenswaren en dranken, (exotische) bloemen en planten (dus hoezo 'levenloos'?), stoffen, boeken. Soms schedels, uitgedoofde kaarsen, verwelkte bloemen, klokken, muziekinstrumenten of omgevallen glazen als symbolen voor de vergankelijkheid (de zgn. vanitas-stillevens).





1. Erik Andriesse, 'Amaryllis', 1990 (links) en (rechts) Jan Mankes, 'Vaas met jasmijn', 1913. 2. Thijs Rinsema, 'Stilleven met uien en radijs, in wit papier', ca. 1935. 3. Charley Toorop, 'Vruchten in herfst', 1941. 4. Zaaloverzicht. 5. Rik Wouters, 'Chrysanthémes', 1915.
In de zeventiende eeuw (je weet wel, de 'Gouden') was er veel vraag naar stillevens. In het calvinistische Noord Nederland was de Roomse kerk als opdrachtgever weggevallen en het hofleven was hier beperkt. Kunstschilders waren grotendeels aangewezen op particuliere opdrachtgevers - veelal 'nieuw geld' van bijvoorbeeld de omhooggevallen VOC-bobo's - die stillevens kochten om hun huizen mee te verfraaien. Typisch gevalletje show off.
En aan de andere kant bood het schilderen van die (pronk)stillevens de schilders de gelegenheid om hun vakmanschap te tonen in het realistisch weergeven van een, vaak rijke dis. De glans van glas, zijde en tin, bedauwde druiven, een 'perzikhuidje', het iriserende van een parelmoeren oester of de veren van een fazant en het fijne van damasten of linnen weefsel en dat dan allemaal in al dan niet logische en/of symbolische groeperingen. 

slow art en oefening baart kunst

"Aan het einde van de negentiende eeuw verandert het stilleven echter sterk. Nederlandse en Vlaamse schilders stappen af van de klassieke, uiterst realistisch geschilderde en gearrangeerde composities. Exotische boeketten maken plaats voor bloemen uit de tuin, luxe voorwerpen worden vervangen door alledaagse potten en vazen. Het kleurgebruik wordt uitbundiger, de voorstellingen steeds abstracter. Maar de belangrijkste ontwikkeling: kunstenaars zien het stilleven als de ultieme expressievorm, die hen alle mogelijkheden biedt in de zoektocht naar vorm, kleur en compositie."

In 'Stilleven' zie je mooiigheid van zowel Nederlandse en Belgische kunstschilders vanaf halverwege de negentiende eeuw tot nu. Veel ruimte voor de 'vroeg modernen en avant-garde kunst'* en dan kan het bij mij al niet meer stuk, als groot liefhebber zijnde.
* vanaf het begin van de 20e eeuw tot ongeveer de jaren 60.




1. Pyke Koch, 'Stilleven met appels en peren', 1944-1946. 2. Jan Beutener, 'Ontbijtje', 1991-1996. 3. Willem Steelink jr., Na de lunch 1', 1915. 4. (Links) Erwin Olaf, 'Vogue, Still life with Triteleia', 2018 en (rechts) Jacoba van Heemskerck, 'Compositie nr. 1 (Stilleven met tulpen)', 1913.
De expositie is onderverdeeld in een zestal hoofdstukken. Zo is daar 'Vorm': in welke kunststroming werkt de onderhavige artiest? Jan Sluijters - met drie schilderijen vertegenwoordigd - start zijn artistieke loopbaan nogal kubistisch, maar gaandeweg worden zijn schilderijen steeds realistischer. Bij het canvas "Stilleven met wijnfles' van 'De Stijl-ist' Bart van der Leck is - ondanks de abstrahering tot geometrische vormen - de wijnfles wel te herkennen (maar alleen als je die titel weet).

fotorealistisch tot bijna abstract

'Kleur' spreekt voor zich. (Bijna) iedere kunstenaar speelt met kleur en dat is bij een stilleven niet anders. Juist in het expressionisme krijgt een voorwerp soms een kleur die niet bij het object past, maar meer een gevoel moet overbrengen.
Vervolgens zien we voorbeelden van kunstenaars die spelen met 'Textuur' en 'Compositie': twee, voor dit genre heel belangrijke componenten. Historisch gezien zijn met name de 'stofuitdrukking' (dus textuur) en de opstelling van de objecten van wezenlijk belang in stillevens.
'Flatlay', letterlijk 'platleggen', kent tegenwoordig - in het huidige Instagram-tijdperk - een hernieuwde populariteit. Neem al die foto's van instagrammable gerechten vanuit (sterren-)restaurants: van bovenaf, als met een helikopterblik geschoten (maar in de expositie dus geschilderd).

geoefende onbevangenheid

In 'Stilleven' komt de basale vraag aan de orde wat een stilleven tot een stilleven* maakt. En dan blijkt het begrip nogal rekkelijk. Ik zag schilderijen die ik op voorhand geen stilleven zou noemen. Die ene amaryllis van Erik Andriesse of die enkele toef jasmijn van Jan Mankes. De simpele vaas van Erwin Olaf (zie de reflectie in die glazen vaas!). Of dat prachtige (flatlay) 'Stilleven met eieren' van Dick Ket. (Ook) het geabstraheerde 'Compositie nr. 1' van Jacoba van Heemskerck werpt de vraag op of we dat doek wel tot dit genre kunnen (of moeten) rekenen.
Heel interessant als vraagstuk, dus wie het weet mag het zeggen.
* In het Frans 'nature morte' of het Italiaans 'natura morta', oftewel 'dode natuur'. 





1. Peter Alma, 'Stilleven met blaasbalg, hamer en bijl', 1918. 2. Dick Ket, 'Stilleven met de hand', 1933. 3. Jan Sluijters, 'Bloemen in een vensterbank', 1913. 4. Les Deux Garçons, 'Le Rencontre', (taxidermie en goudkleurig serviesgoed), 2018.
Een fijne bijkomstigheid in dit schouwspel is de aanwezigheid van enkele vrouwelijke kunstschilders, want die zijn door de bank genomen schaars in exposities als deze.
Maar je zult zien: Else Berg, Jacoba van Heemskerck, Charley Toorop, Margaretha Roosenboom en Lou Loeber stonden hun mannetje.


-X-


'Stilleven' in Museum Gouda is i.v.m. de coronacrisis verlengd t/m 13 september 2020, dus alle reden af te reizen naar deze pittoreske Zuid-Hollandse Gouwestad. En zoals gezegd is er momenteel ook een interessante vertoning van schilderijen en plein air. Ook online: mijn verslag van de tentoonstelling 'Buiten Schilderen'....


1. Een toegift (en niet van de minste...): Bart van der Leck, 'Stilleven met wijnfles', 1922. 2. Op de binnenplaats: Tom Claassen, 'Ezel', 2015.
Tekst en alle (iPhone)foto's: @miriamvandermeer | www.agreylady.nl

Auto Post Signature

Auto Post  Signature