Rendez-vous met Frans Hals (Museum): klaar voor de toekomst...

De tentoonstelling 'Rendez-vous met Frans Hals' in het naar de Hollandse meester vernoemde Frans Hals Museum is....eh, zeg maar...eh, echt mijn ding*. En dan bedoel ik, dat ik een groot voorstander ben van het combineren van oud en nieuw. Want dat is precies wat het Haarlemse kunsthuis met deze expositie doet: je kunt daar momenteel zien hoe hedendaagse kunstenaars én kenners kijken naar de portretten en genre-stukken van Frans Hals en enkele van zijn tijdgenoten. Ze geven aan die 17de eeuwse meesterwerken - die soms ook nog eens alleen in de verbeelding bestaan - hun eigen(zinnige) interpretatie in woord, beeld en geluid.

Een beetje (te) cryptisch wat ik schrijf? Ik beloof je, het komt goed. Lees hoe het Frans Hals Museum kunst uit de Gouden Eeuw én eigentijdse kunst samenbrengt. 

Helemaal mijn ding*....

* à la Paulien Cornelisse.

PS: Frans Hals, Antwerpen 1582, Haarlem 1666.

1. (Detail van) één van 'Portrait No. 524-531' van Anton Henning. 2. Frans Hals | Vissersjongen | ca. 1632. 3. Promotiebeeld: Frans Hals | Portret van een dame met handschoenen  | c. 1645/50, Particuliere collectie ter ere van Doris Morksy én Koos Breukel |  Cosmetic View (Gwennie) | 2005, Frans Hals Museum Haarlem.

"Het nieuwe Frans Hals Museum denkt als een kunstenaar door de grenzen van tijd en ruimte heen". Deze uitspraak kan toegeschreven worden aan directeur Ann Demeester. Zij is sinds 2014 chef van het Frans Hals Museum (met - je begrijpt... - in de collectie vooral schilderijen van Frans Hals en tijdgenoten) en tegelijkertijd hoofd van het museum voor hedendaagse kunst 'De Hallen'. En sinds afgelopen maart zijn die beide kunstinstellingen ook daadwerkelijk samengevoegd en die nu verder gaan als de twee locaties, 'Hof' en 'Hal', van één en hetzelfde museum. 

trans-historisch presenteren

En wat de directeur met bovenstaande formulering bedoelt, is dat het kunsthuis in het Groot Heiligland en nu dus ook in de Vleeshal op de Grote Markt in Haarlem oud en nieuw op een verrassende manier bijeen brengt. Je zou oneerbiedig kunnen zeggen dat de collecties van beide musea op een grote hoop zijn gegooid en dat levert dan een heerlijke eclectische mix op. I love it.

1. (on)zichtbaar: Laurence Aëgerter | serie 'Cathédrales', 2015 (courtesy de kunstenaar). 2. Kerry James Marshall | Nude (Spotlight), 2009 (Defares Collection). 3. Riet Wijnen | serie: Notes Conversations on Abstraction | 2016-2017 (courtesy de kunstenaar). 4. Raúl Ortega Ayala | 2016 (courtesy Dürst & Mayhew en de kunstenaar). 5. Koos Breukel | presentatie-overzicht (courtesy de kunstenaar). 

De eerste tentoonstelling in de vernieuwde samenstelling kreeg de naam 'Rendez-vous met Frans Hals', want je ziet in 'ontmoeting op afspraak' het werk van Frans Hals in relatie tot hedendaagse kunstenaars.

Bij mijn bezoek afgelopen week aan de presentatie startte ik in Hal (de voormalige Hallen). Daar ligt de nadruk op het imaginaire oeuvre van de Hollandse meester: zijn werken die niet langer bestaan of zelfs nooit hebben bestaan (#deverzonnenfranshals | #demythischefranshals).

En nu moet je weten dat ik geen groot liefhebber ben van conceptuele kunst (dat gaat mij veelal boven de pet), dus ik onthoud mij hier van commentaar. Ik laat je van een deel van de expositie enkele foto's zien en raad je aan - bij een eventueel eigen bezoek aan de expositie - zelf een oordeel te vellen.

anders kijken, meer zien

Uitzondering op deze 'stellingname' vormt het prachtige werk van Koos Breukel (Den Haag, 1962). Deze portretfotograaf heeft op de mooie zolder van het 17de eeuwse gebouw een "ontmoeting geënsceneerd tussen mensen die hij zelf portretteerde en de portretten van Frans Hals".  

"De foto's van Koos Breukel zijn vaak gemaakt tegen een donkere, effen achtergrond, met een eenvoudige belichting en veel aandacht voor het verhaal dat de huid en ogen van de geportretteerde vertellen. Hierdoor zijn er veel overeenkomsten met de klassieke portretschilderkunst".  

1. Charlotte Caspers | Reconstructie van portret Zaffius | 2017 (Het Geheim van de Meester). 2. Michaël Borremans | Fire from the Sun | 2017. 3., 4. en 5. Stillevens: (resp.) Willem Claes Heda | Stilleven met aangebroken pastei | 1633. Jasper Hagenaar | Modernist stilleven 2 (naar Heda en Verwey) | 2018 en Jasper Hagenaar | Stilleven (naar Verwey) | 2018. 6. Frans Hals | Portret van Jacobus Zaffius | 1611.

Mocht je je afvragen....? Nee, ik heb in het 'fotoblokje' hierboven niet per ongeluk twee maal hetzelfde portret geplaatst. Wat is het geval? Je ziet zowel op het eerste (foto 1.) als op het tweede schilderij (foto 6.) een beeltenis van Jacobus Zaffius en hoewel ze identiek lijken, is het eerste geschilderd door Charlotte Caspers voor het televisie-programma 'Het Geheim van de Meester' (gepresenteerd door Kasper Krabbé in 2017, weet je nog?). Het tweede portret is het origineel van Frans Hals en geschilderd in 1611. Zoek de verschillen!

"old meets new, paint strokes meet pixels" 

In locatie Hof lijkt de samenhang tussen de schilderwerken van Frans Hals en die van hedendaagse kunstenaar meer voor de hand te liggen. Je ziet bijvoorbeeld een 'klassiek' stilleven van Willem Claes Heda en een aantal moderne interpretaties daarvan. Helder!

Datzelfde geldt voor de kunstenaars die de klassieke portretkunst als onderwerp namen. En daarin verdient Anton Henning (Berlijn, 1964) wat mij betreft speciale vermelding. (Ik blijk een groot fan. Bij mijn recente bezoek aan Museum de Pont was ik ook al erg onder de indruk van het daar getoonde werk van deze kunstenaar). In zijn serie 'Portrait No. 524 - 531' zie je negen variaties op het 'Portret van een man' (1641) van de schilder Johannes Cornelisz Verspronck. "Henning bewerkte het portret van Verspronck op zo'n manier dat het zowel te lezen valt als een eerbetoon en als een parodie".

1. Johannes Verspronck | Portret van een man | 1641. 2. en 3. Anton Henning | (details van) Portret No. 524-531 | 2018. 4. Frans Hals | Feestmaal van officieren van de Cluveniersschutterij | 1627. 5. De Salon: hoogtepunten uit de collectie oude meesters. 

De expositie 'Rendez-vous met Frans Hals' is erg verfrissend: de 'combi-kunst van oud en nieuw' daagt uit tot een andere kijk op onze klassiekers. De oude meesters in een ander daglicht.

Toch kom ik met een klein bezwaar. De relatie die gelegd wordt is niet altijd even duidelijk of relevant en soms ook vergezocht. Bij sommige concepten moet je echt de uitleg lezen, anders mis je het verband.

Hoewel.....? Moeten, moeten? Je moet niks.

Gewoon genieten van Hollandse meesters en intrigerende 'modernen' in een prachtige ambiance. Niet meer, maar zeker ook niet minder. En ik vond het meer dan genoeg.

-X-

De tentoonstelling is te zien t/m 16 september. Kijk op de site van het Frans Hals Museum voor bezoekersinformatie.

Het prachtige interieur en het Groot Heiligland, Haarlem (zicht op het voormalige Elisabeth Gasthuis).

Tekst en alle (iPhone)foto's: www.agreylady.nl

Voor elk wat wils en Rineke Dijkstra in Museum de Pont

Shame on me en mea culpa! In het 25-jarige bestaan van Museum de Pont - in september 2017 vierde het kunsthuis haar zilveren jubileum - is het er nooit van gekomen. Niet eerder bezocht ik het museum voor hedendaagse kunst in Tilburg. En moet je nagaan wat ik dan allemaal heb gemist!

Maar goed, mijn excuus is gemaakt en met terugwerkende kracht ben ik hevig onder de indruk van al het gepresenteerde in dit museum. Het begint al bij de entreepoorten. Het lijnenspel van de door Benthem Crouwel Architekten ontworpen doorgang naar het voorterrein is geweldig (dit bureau was ook verantwoordelijk voor de verbouwing van de voormalige wolspinnerij tot museum), zeker als het zonnetje zo heerlijk schijnt als vandaag. 

Maar voor ik verder ga....

Mag ik je uitnodigen voor een rondleiding door Museum de Pont?

1. Philippe Vandenberg | Arafat Painting| 1990. 2. Rineke Dijkstra | Beth (links) | Amy (rechts) | 2008 (Courtesy the Artist and Marian Goodman Gallery, New York, Paris and London; Galerie Max Hetzler, Berlin and Paris and Jan Mot, Bruxelles). 3. Eén van de geschakelde doorgangen.

Ik begin met een geinig feitje: toen Museum de Pont in 1992 haar deuren opende, bezat het prille museum slechts een stuk of tien werken van drie verschillende kunstenaars. Mooie stukken (zoals werk van Richard Long en een vierluik, 'The First People' van Marlene Dumas), maar dat is wel een magere verzameling (to say the least) om een museum mee te starten. Zeker als je zo'n 6.000 m² tentoonstellingsruimte tot je beschikking hebt.

kunst van nu in een fabriek van toen

Het was dus niet zozeer een verzameling waarmee het museum toentertijd startte, maar het kapitaal van jurist en ondernemer Jan de Pont (1915-1987). De Mercedes-importeur en naamgever van het museum bepaalde kort voor zijn overlijden dat een deel van zijn vermogen ingezet moesten worden ter stimulering van hedendaagse beeldende kunst. En de voormalige wolspinnerij - waar Jan de Pont in de zestiger jaren bemoeienis mee had gehad - kon voor een schijntje worden aankocht. Dat scheelt een slok op een borrel. "Met de overname van het pand, voor een symbolisch bedrag, kwamen vier van de zes overgebleven medewerkers van de spinnerij eveneens in dienst van De Pont". Vanuit de wol naar de kunst...

Op de website kun je lezen dat de collectie nadien heel langzaam is gegroeid en dat het museum inmiddels ruim 800 werken onder haar hoede heeft. En De Pont koopt regelmatig nieuwe werken aan met de bedoeling kunstenaars in hun loopbaan te volgen, want het is wars van 'eendagsvliegen'. "Het beleid blijft gericht op gestage uitbreiding van de verzameling, met voor elke beoogde aanwinst de conditie dat het een wezenlijke aanvulling vormt op, en de 'dialoog' aan kan met de al in de collectie aanwezige werken."

1. Howard Hodgkin | Learning about Russian Music | 1999 2. Thomas Schütte | Grosse Geister nrs. 4, 5, 14 | 1997-1999 3. Kees de Goede | Deep Space C | 2016-2017 4. Gerhard Richter | Abstraktes Bild (784/1-120) | 1992 5. Thierry De Cordier | 2 Fontaines: Trunkenbild | 1985-2002.

Inmiddels heeft De Pont een prachtige bezit opgebouwd. En deze jubelende uitspraak doe ik heel gedecideerd, ondanks het feit dat ik maar een deel van de verzameling ken (want ik ben ervan overtuigd dat het getoonde exemplarisch is voor de rest). Een paar van die topstukken zie in dit verslag en een ander deel volgt in mijn relaas over de tijdelijke expositie met het werk van Sean Scully. (dus a continuing story).

Goed. Naast de wisselende presentatie van de eigen collectie heeft De Pont een vaste routine van drie grote exposities per jaar. Vandaar dat 'voor elk wat wils' in de aanhef van dit verslag. Er is altijd wat te beleven. Zoals ook op dit moment (en nog tot en met 22 juli) het fotografische werk van Rineke Dijkstra (1959). 

Gelauwerd met 's werelds meest prestigieuze prijs op het gebied van fotografie - de Hasselblad Award in 2017 - is Rineke Dijkstra bekend geworden met, en wereldwijd geprezen voor haar portretfotografie en dan met name met haar serie strand-scenes op diverse plekken in de wereld.

bedrieglijke terloopsheid

Rineke Dijkstra lijkt haar onderwerp - vaak kinderen en jongvolwassenen - te fotograferen met een vanzelfsprekende terloopsheid, maar dat is heel bedrieglijk. De fotograaf maakt het zichzelf namelijk niet makkelijk. Met een analoge, 4×5 inch technische camera waar steeds nieuwe negatieven in gestoken moeten worden (en dat zegt mij persoonlijk allemaal niks, want ik heb hoegenaamd geen verstand van 'ouderwets' fotograferen), schijnt haar werkwijze een behoorlijk tijdrovend proces te zijn. En deze methode vraagt ook nogal wat van de modellen, die tijdens het maakproces niet mogen bewegen.

Overzicht van diverse foto's van Rineke Dijkstra, met 4. een foto uit de serie gemaakt in het Amsterdamse Vondelpark, 2005. Voor al het Rineke Dijkstra werk geldt: courtesy the artist and Marian Goodman Gallery, New York, Paris and London; Galerie Max Hetzler, Berlin and Paris and Jan Mot, Bruxelles.

Wat mij opvalt bij de haarscherpe 'ten voeten uit' beelden, is de 'ongemakkelijkheid' van de geportretteerden. In die foto's waar je het hele lichaam ziet, weet je dat het model zichzelf - in spannende afwachting en enigszins bezorgd - een aantal vragen heeft gesteld. "Help..., wat moet ik met mijn handen", "Oh, waar zet ik mijn voeten", "hoe houd ik mijn hoofd.....?" Van dat soort gedachten, zo stel ik mij voor.

ongemakkelijke onbevangenheid

Die onhandigheid met de situatie is terug te vinden in veel van het werk van Dijkstra en ook dat element maakt haar werk kwetsbaar en subtiel. Ik denk dat de fotograaf haar 'modellen' slechts één instructie meegeeft en dat is "niet lachen". Op de foto's zie je de hoofdperso(o)n(en) zelden of nooit lachen. Ze kijken en dat is alles.

Ook deze tentoonstelling wordt (zoals gezegd) omringd door kunstwerken uit de eigen collectie. Naast de wisselende presentaties hangen altijd oude bekenden, maar omdat de schilderijen en sculpturen in een andere samenhang worden getoond, ga je er anders naar kijken. Die werken krijgen een nieuwe context en dat op zich lijkt mij een goede reden om geregeld een bezoek te brengen aan Museum de Pont.

Zo heb ik mij voorgenomen (en belofte maakt schuld)....

1. Fiona Banner | Nose Art | 2015 (twee neuskegels van een Harrier Jump Jet) 2. Toon Verhoef | Zonder Titel/Untitled | 2006 3. Luc Tuymans | Bathroom | 1996 4. Henk Visch | Het Beeld | 1993 5. Marlene Dumas | Black Drawings | 1991-1992.

In de grote, lichte zaal en de spannende, voormalige 'wolhokken' van de monumentale oude fabriek zie je één grote sterrenparade. Ik zag kunstwerken van alle 'groten der aarde'. Neem Ai Wei Wei met 'Grapes' (2010): een sculptuur gemaakt van oude krukjes, dat door het mooie doorleefde 'patin' een bepaalde vervreemding oproept.
In een andere loods-achtige ruimte in het complex maakte Richard ('Iron man' :-) Serra in 1992 'Gutter Splash Two Corner Cast'. "Hij plaatste een schot in een hoek van 45° in de linkerhoek, waarna hij het vloeibare lood in de aldus ontstane punt wierp. Na zo drie pijlpunt-vormige afgietsels te hebben gemaakt, verplaatste hij het schot naar de rechterhoek, waar nog drie afdrukken ontstonden en waar het schot tenslotte is blijven staan."
De installatie straalt een en al brute kracht.

Maar weet je wat? Ik stop ermee. Ik heb genoeg redenen aangedragen om je te overtuigen zelf te gaan kijken.

Ik zeg...


-X-


go, go, go!

Bezoek de website van Museum de Pont voor bezoekersinformatie. En je krijgt van mij nog een verslag van de tijdelijke expositie van de Ierse kunstenaar Sean Scully, dus wordt vervolgd....

1. Ai Wei Wei | Grapes | 2010 2. en 3. Richard Serra | Gutter Splash Two Corner Cast | 1992

Tekst en alle (iPhone) foto's: www.agreylady.nl

'Flapper girls' in de tentoonstelling '1920s Jazz Age' in Tilburg

De Charleston, hele lange (parel-)kettingen, Josephine Baker, ragtime en 'The Great Gatsby': allemaal associaties die bij mij opkomen als ik denk aan de 20er jaren van de vorige eeuw. Precies de jaren waarin de Art Deco als kunststroming op zijn hoogtepunt was en dat verklaart dan gelijk mijn interesse in de expositie waarover ik het vandaag met je wil hebben. Ik ben namelijk een groot liefhebber van deze decoratieve stijl, die wordt gekenmerkt door eenvoudige geometrische patronen, strakke vormgeving, strenge verticale lijnen en abstractie.

In het gemeentemuseum Den Haag is nog maar net de tentoonstelling over Paul Poiret (mode-ontwerper én 'vader van de Art Deco') geëindigd; in het TextielMuseum in Tilburg kun je deze maand nog terecht voor de 'modernistische' mode uit dezelfde periode in de expositie '1920s Jazz Age, Fashion & Photographs'.

Kijk mee naar 'flapper girls'. Zie de mode van de 'garçonnes' - de jongensmeisjes - werkende vrouwen ontdaan van het knellende korset. Niet meer strak ingeregen en onder de duim, maar zelfverzekerd met een verleidelijke oogopslag.

"Van sportkleding, fraai bedrukte japonnen, 'flapper' jurken met franjes en avondkledij met kraaltjes tot fluwelen capes, kimono's en zijden pyjama's; met meer dan 150 kledingstukken en accessoires biedt de tentoonstelling een blik op de glamour, overdaad en frivoliteit van dit moderne decennium", aldus de tekst op de website van het TextielMuseum.

'That's the bee's knees' (jaren '20 'slang', wat zoiets betekent als: geweldig!)

Afgelopen week bezocht ik dit kunsthuis, dat is gevestigd in een mooie oude dekenfabriek in de ooit florerende wol-stad Tilburg. Het museum is - de naam zegt het al - hét kennis- en expertisecentrum voor alles wat te maken heeft met textiel en verzorgt ter plekke tentoonstellingen en educatieve programma’s. Daarnaast is er (letterlijk en figuurlijk) ruimte voor experimenten, want in het TextielLab werken jonge talenten én gevestigde namen uit de wereld van kunst en design aan innovatieve producten. Het is niet voor niks dat het TextielMuseum vorig jaar werd uitgeroepen tot Museum van het Jaar, als 'beloning' voor hun vernieuwende, publieksgerichte activiteiten.
Ook de museumwinkel verdient vermelding, want daar koop je in het museum geweven hebberigmakende hebbedingen. Prachtige plaids, tafelkleden, theedoeken, servetten, sjaals van Studio Job, Victor&Rolf, Christien Meindertsma en noem maar op.
(En mijn motto in zo'n geval: hand op de knip :-)

Zo'n honderd jaar geleden (nog maar) - in de twintiger jaren van de vorige eeuw - vonden er op het Westelijk Halfrond enorme maatschappelijke veranderingen plaats. Net na de eerste wereldoorlog lieten met name de (jonge) dames zich niet langer de wet voorschrijven. En ik doel dan op vrouwen van goede huize: ladies uit de upper class. Zij wilden zelfstandig gaan en staan en kleedden zich in een stijl die hun pas veroverde vrijheid symboliseerde. Het sterk ingesnoerde silhouet werd ingewisseld (weg met het korset!) voor een volledig nieuwe, meer casual, sportieve en comfortabele kledingstijl.

clochehoeden en tulbanden

Typerende outfit voor deze groep zelfbewuste vrouwen was de zogenaamde flapper dress, vandaar dat deze dames ook wel flapper girls werden genoemd. Kokervormige slanke jurken met een verlaagde taille en franjes. De voor die tijd geëmancipeerde vrouwen cultiveerden een jongensachtige look. Zij verruilden hun lange haar voor een korte bob en droegen zware make-up. Zij gingen net als mannen roken - met zo'n elegant pijpje - en drinken - uiteraard cocktails en hielden er een bruisend nachtleven op na. Daarnaast reden ze auto (in van die mooie gestroomlijnde bolides) en hadden een actief en sportief sociaal leven. De flapper girls luisteren liefst naar jazz en deden minachtend over alles wat toentertijd als gangbaar en normaal gedrag werd gezien (maar dat afzetten tegen de 'oude generatie' is natuurlijk van alle tijden...). 

"Ze hadden iets uitdagends, brutaals en provocerends. Sociale en seksuele normen werden over het algemeen aan de laars gelapt en deze vrouwen waren ook belangrijk voor de coming-out en emancipatie van lesbiennes."

Het kon niet op, in die extravagante en luxueuze kledingstijl van de roaring twenties: zijden pyjama's, weelderig geborduurde avondkledij met kraaltjes en ruches, fluwelen capes afgezet met bont, dons of veren, decoratieve gespen en strikken, haarbanden, allerlei modellen hoeden, exotische kimono's.

haute couture en pret-a-porter

De tentoonstelling 1920s Jazz Age | Fashion & Photographs laat je wegdromen in een wereld van de jetset zoals die ook beschreven wordt in het boek 'The Great Gatsby' van de Amerikaanse schrijver F. Scott Fitzgerald (en meerdere keren verfilmd).
Je kunt nog tot en met 27 mei de glitter & glamour, overdaad en 'luchtigheid' van dit opwindende decennium voelen en zien. (Zoals gezegd) zijn er meer dan 150 haute couture en prêt-à-porter kledingstukken uit de periode 1919-1929 te bewonderen.

De expo geeft een mooi tijdsbeeld uitgedrukt in mode. Jammer genoeg niet zoveel foto's als de titel van de expositie doet vermoeden, maar desondanks zeker het bezichtigen waard.
Een lust voor het oog.

Op het plein voor het museum: Margot Homan | Sculpsit | 2009.

Het TextielMuseum in Tilburg is sowieso een bezoek waard. Dagelijks is er een (gratis) rondleiding door het historische deel van het museum (kijk even op de site voor bezoekersinformatie) en sinds half maart kun je er ook terecht voor 'Kleur en Abstractie', met een keur van textiele werken van o.a. Peter Struycken, Rafaël Rozendaal, Lam de Wolf, Bertjan Pot en Formafantasma.

Een groter contrast is haast niet mogelijk...


-X-


Stay tuned, want - uiteraard - hou je een weblog over die expositie van mij tegoed.

(Hieronder vast een teaser).

Fransje Killaars | Hemelbed | 2001-2002.

Tekst en alle (iPhone) foto's: www.agreylady.nl