Theatraal en dramatisch: Lita Cabellut in Museum Jan van der Togt, Amstelveen

"Ik maak alleen portretten, want dat is het enige wat mij ontroerd. Door mensen te schilderen, probeer ik mijn eigen beeld te vinden. Elke keer mezelf onderzoeken door middel van portretten. Elk portret is ook een zelfportret."

Aan het woord is de in Spanje geboren Lita Cabellut (1961) en zij doet deze uitspraak in een Close Up-documentaire* die begin vorig jaar werd uitgezonden. Ik zag de reportage en was verkocht, want je kan niet anders dan onder de indruk raken van haar werk én van haar persoonlijkheid: een kleine, beweeglijke vrouw met een flinke bos, lang donker haar, die praat met het charmante accent als dat van Maxima. Van de week trof ik de kunstenaar in Museum Jan van der Togt, alwaar afgelopen woensdag (17|10) de tentoonstelling 'Een kroniek van het Oneindige' opende.

Kijk je mee naar het werk van een gepassioneerd artiest?

1. (Detail) en 2. 'Saru Tryptich', 2018 (coll. kunstenaar). 3. De 'etalage' van Museum Jan van der Togt.

Haar biografie leest als een (jeugd)avonturenroman. Denk aan 'Alleen op de Wereld'. Toen ik mij verdiepte in haar levensverhaal dacht ik onmiddellijk aan de lotgevallen van de kleine Remi, met dit verschil, dat het hier een meisje betreft en dat het verhaal zich afspeelt in Spanje en niet in Frankrijk.

alleen op de wereld 

In 1961 geboren in een dorpje in het noordoosten van het Iberische schiereiland, verhuisde Cabellut als kind met haar familie naar Barcelona, waar haar moeder een bordeel bestierde. En met een onbekende vader en een moeder die te druk was met haar eigen besognes, werd de kleine Lita spaarzaam opgevoed door haar grootmoeder, maar vooral aan haar lot overgelaten. Als oma vervolgens komt te sterven, zwerft ze als achtjarig kind daadwerkelijk op straat.

Na een verblijf in een kindertehuis, werd Lita - inmiddels twaalf jaar - geadopteerd door een vermogende Catalaanse familie en tijdens deze relatief gelukkige en stabiele periode in haar leven ontdekte zij de beeldende kunst. De schilderijen van de Spaanse, Vlaamse en Hollandse oude meesters (met name het schilderij 'De drie gratiën', 1639 van Peter Paul Rubens) in het Prado Museum in Madrid inspireerden Lita tot het schildersbestaan. Op haar negentiende vertrok de kunstenaar in spe dan ook naar Amsterdam, waar ze tussen 1982 en 1984  aan de Rietveld Academie studeerde. Cabellut woont en werkt in Den Haag.

Ik zeg: op zijn minst een roman, maar ook het script voor een bioscoopfilm en hoe kom je als mens in hemelsnaam zo'n, toch behoorlijk traumatische jeugd te boven? 

1. 'Johanna van Delft', 2014. 2. 'Karkata Tryptich', 2018. 3. Gebruikte verfrolletjes. 4. 'Skull', 2018. 5. Video over de werkwijze. 

Lita Cabellut is over die getroebleerde jonge levensjaren bewonderenswaardig nuchter en realistisch (of praktisch?), zo blijkt wanneer ik haar spreek in het museum. Zijzelf noemt haar jeugd interessant. "Heel boeiend en niet anders dan dat van duizenden en duizenden andere straatkinderen. En ik had geluk. Ik ben heel positief en ik ben de juiste mensen tegengekomen."

Je moet (leren) begrijpen en vergeven is het motto van de kunstenaar. Een mens groeit en trauma's groeien niet mee en daarom kun je er als volwassene mee 'dealen'. "Maken, hopen, breken en opnieuw beginnen", net als in haar beeldende kunst.

theatraal en dramatisch

Zoals gezegd bestaat het werk van Cabellut voornamelijk uit portretten. Portretten die haar jeugd weerspiegelen, zoals alle beeltenissen die de artieste maakte van daklozen, hoeren en psychiatrische patiënten. Daarnaast ook heel vaak allerlei beroemdheden. Zij startte met twee grote series: een over Frida Kahlo ('Frida, La Perla Negra', 2011) en Coco Chanel ('Coco, A Testimony of Black & White', 2011). De 55 afbeeldingen (!) werden allemaal tijdens grote tentoonstellingen in Londen en Parijs verkocht.

De monumentale portretten belichamen mensen die - net als zij - de zelfkant van het leven hebben gezien, maar desondanks zijn geslaagd. Die uit hun breekbaarheid kracht hebben gehaald en die broosheid hebben weten om te zetten naar positivisme en schoonheid, net als Cabellut zelf. 

1. 'After the show 30', 2012. 'Océlotl Tryptich', 2018. 3. 'Cornelia Zuurmond', 2014. 4. 'Notables 1, 2, 4 en 6', 2014. 5. 'Willfully Blind', 2018. 6. Lita Cabellut wordt geïnterviewd.

De kunstenaar heeft een enorme dadendrang. Zij werkt heel expressief en lijfelijk en dan ook nog eens zo'n 18 uur per dag. Dat is hard werken en dientengevolge is haar productie enorm.

Nog steeds schildert zij thematisch. Na Kahlo en Chanel volgde 'A Portrait of Human Knowledge' (2012), waarin zij invloedrijke personen op het gebied van cultuur, humanisme en wetenschap verbeeldde: Einstein, Nureyev, Marie Curie, Billie Holiday, Freud. Vervolgens verschenen 'The Trilogy of Doubt' (2013) over macht, onrecht en onwetendheid en een serie geïnspireerd op de Aziatische cultuur ('Dried Tear', 2013).

Er is een serie over personen in de Gouden Eeuw ('The Black Tulip', 2014) en de collectie 'Blind Mirror' (2015) heeft als thema cultuur en religie en is gericht op invloedrijke wereldvisies en religies (Bron: Wikipedia).

Het is fascinerend te zien hoe de kunstenaar werkt en dat wordt ook getoond in de tentoonstelling 'Een Kroniek van het Oneindige' in Museum Jan van der Togt. "In de loop der jaren ontwikkelde Cabellut een unieke techniek waarbij ze grootse portretten schildert en traditionele frescotechnieken combineert met het gebruik van olieverf. Door de verflaag van deze imposante werken vervolgens te breken, ontstaat er door de combinatie van toeval en kracht een nieuw beeld. (...) "Alsof je de tijd kunt breken met je eigen handen." Het ontstane beeld is vrij ontstaan en heeft een nieuwe essentie gekregen" (aldus de tekst bij de expositie). 

1. Lita Cabellut bij haar werk. 2. 'Kalyke composition', 2018. 3. (Sinds half juni) museum-directeur Marieke Uildriks bij 'Xochiti Tryptich', 2018. 4. 'Miquitli Dyptich', 2018.

De schilderijen van Lita Cabellut hebben een heel herkenbaar signatuur. Immense doeken, 'klassiek' met een heel persoonlijk palet. Gepokt en gemazeld. Eerst craqueleert de temperamentvolle Spaanse het canvas en pas daarna beslist zij welk karakter zij op dat doek wil portretteren. De 'gekreukte' ondergrond geeft de verbeelde personage een huid. Glanzend en glimmend, dramatisch, theatraal en expressief.

Je kunt de tentoonstelling bezoeken t/m 27 januari 2019. Kijk even op de website van het museum voor bezoekersinformatie.

* De Close Up-uitzending is nog te zien op vimeo.

-X-


Het museum heeft ook een prachtige collectie hedendaagse glaskunst.

(Zie mijn blog van maart dit jaar over Walasse Ting en glazen objecten in Museum Jan van der Togt).

1. Willem Heesen, geen titel, 1991. 2. Andries Copier, geen titel, 1986. 3. Uta Majmudar, 'Korb I', 2009.

Tekst en alle (iPhone)foto's: © Miriam van der Meer (www.agreylady.nl).

Moordwijf of kenau? 1001 vrouwen in de 20ste eeuw in het Amsterdam Museum

Eigenlijk zou zo'n tentoonstelling overbodig moeten zijn, want waar gáát het over? Een kleine 200 vrouwen (1001 was een beetje too much) die om wat voor reden dan ook geroemd of, op zijn minst genoemd moeten worden. Een expositie waarin befaamde, c.q. beruchte vrouwen voor het voetlicht worden gebracht. Alsof je zoiets bij mannen zou doen? 

We gaan het zien en wel in het Amsterdam Museum. Daar opende ZKH Koning Willem zo'n twee weken geleden een eregalerij genaamd '1001 vrouwen in de 20ste eeuw' en je ziet er "bekende en minder bekende vrouwen die, ieder op hun eigen manier, een rol hebben gespeeld in de twintigste eeuw."

Let's go!

1. Zelfportret  (detail) van fotografe Esther Kroon (1966-1992, © Ned. Fotomuseum, Rotterdam). 2. Cupera (pseudoniem van Nelly van Doesburg), 'Compositie met witte kan', 1929 (Part. coll.). 3. Beeld van de tentoonstelling.

"Ik voel enorm veel trots, eigenlijk...." verzucht de cultuurvlogster op YouTube (en later: "ik voel me wel aangesproken") en haar mede-vlogster is het roerend met haar eens. Het duo (van #MyDailyShotOfCulture) maakte het videootje tijdens hun bezoek aan de opening van deze expositie en die uitspraak zette mij aan het denken (en verder niets ten nadele van deze "collega's").

Nee, ik vroeg mij af waarom je trots zou zijn (of zou móeten zijn) op het feit dat je tot de helft van de mensheid behoort? (Even kort door de bocht:) je hebt zo'n 50% kans dat de samenstelling van je DNA je tot het vrouwelijke geslacht heeft gemaakt. Je komt óf van Venus óf van Mars. Kans van 1 op 2. Waarom zou je dan naar een tentoonstelling gaan, waar je te zien krijgt wat (ongeveer) de helft van de Nederlandse bevolking in de 20ste eeuw mogelijk heeft bewerkstelligd?

geen history, maar herstory 

Ik weet het wel: de geschiedenis is er een van Grote Mannen (mét het bijvoeglijke naamwoord wit, als in Witte). En ik ben het er roerend mee eens: het wordt hoogste tijd voor een gender-neutrale én inclusieve beschrijving van de historie. Maar zover is het nog niet en dus, tót die tijd kunnen we niet anders dan op deze manier - in een expositie - speciaal en apart, aandacht vragen voor al die vrouwen die van betekenis zijn geweest in de ontwikkelingsgeschiedenis van Nederland. En dat is precies wat het Amsterdam Museum momenteel doet.

1. Lola Cornero (artiestennaam, 1892-1980) actrice en zangeres was 'dé ster van de Nederlandse stomme film'. Foto: (detail) door Jacob Merkelbach, 1913 - 1930 (Rijksmuseum, Amsterdam). 2. Vrouwelijke schrijvers in de vensterbank 3. Christoffel Bisschop, 'Portret van (Koningin) Wilhemina in Amalia van Solms-kostuum', 1891 (Koninklijke Verzamelingen, Den Haag). 4. Zaaloverzicht. 5. Gerrit van Veen, bronzen reliëf met portret van Wilhelmina Drucker, 1939 (Atria, Amsterdam). 

De tentoonstelling is gemaakt naar aanleiding van het verschijnen van het gelijknamige boek van historica Els Kloek. In het lijvig naslagwerk staan 1001 biografieën van niet meer levende vrouwen uit de twintigste eeuw. (En die twintigste eeuw wordt ruim opgevat. Kloek rangschikte naar geboortedatum: het lexicon start bij vrouwen die werden geboren vóór 1870).

Het boek over die vrouwenlevens in het vorige centennium is een vervolg op de in 2013 verschenen eerste 'catalogus'. Die uitgave: '1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis' -  over een periode van duizend jaar - werd in 2016 uitgeroepen tot beste geschiedenisboek aller tijden.

Goed. Van deze 1001 manninnen (ja echt, 'mannin' is ook een synoniem voor vrouw) selecteerde Kloek samen met het Amsterdam Museum een kleine 200 vrouwen met wie wij in de tentoonstelling in het voormalige Burgerweeshuis van dichtbij kennis kunnen maken. De 20ste eeuw was immers een tijd vol met doorbraken voor en door vrouwen en dat rechtvaardigt volgens de makers een 'eigen' groslijst én een tentoonstelling.

"De bezoeker leert hun verhalen kennen en ontdekt wat hen zo bijzonder maakt. Sommige vrouwen zijn beroemd of juist berucht, anderen nauwelijks bekend. Het waren feministen, kunstenaars, wetenschappers, sportvrouwen, directrices, politica of vrijheidsstrijders."

Zij deden iets voor het eerst of iets het best.

1. Zaaloverzicht. 2. Ansichtkaarten van grafisch ontwerper Fré Cohen. 3. Nora Rozenbroek was mede-oprichter van actiegroep Dolle Mina. 4. Jurk van modeontwerper Fong Leng. 5. Caféhouder Bet van Beeren.

En wat moet je dan hebben gedaan om in (het boek en dus) de tentoonstelling te komen? Uiteraard zie je de voor de hand liggende namen: Aletta Jacobs, Anne Frank, Joke Smit, Majoor Bosshardt, Annie M.G. Schmidt, Mies Bouwman. Ook veel vrouwen in de categorie 'de eerste': de eerste vrouwelijke vrouwenarts, -beroepsfotograaf, -piloot, -hoogleraar et cetera.

En denk nu niet dat deze geportretteerden allemaal wereldschokkende daden hebben verricht. In de expo worden ook hele 'gewone' vrouwen genoemd. Tante Leen (ken je haar nog? "Oh, Sjonnie, zing een liedje voor mijn al-leen". Oh, Sjonnie...."). Of Bet van Beeren, café-uitbater en zelf heel erg van de vrouwenliefde, bood in de twintiger jaren 'homosuele' gasten de mogelijkheid om openlijk voor hun geaardheid uit te komen. Dan fotograaf Esther Kroon. Heel veelbelovend in het begin van de negentiger jaren, wordt zij slechts 24 jaar. Vermoord in Guatemala. Tragisch: absoluut, maar het gebeurt (erg genoeg).

Dus? Juist dat 'gewone' veroorzaakt bij mij weer de overpeinzing waarom je in hemelsnaam een expositie zou willen (moeten) maken met verrichtingen van soms/vaak/meestal* doorsnee vrouwen?

* doorhalen wat niet van toepassing is.

Ik ben er nog niet uit. Wat vind jij?


-X-

In de tentoonstelling geen gortdroge opsommingen, maar korte portretten en objecten die iets vertellen over 1001 vrouwen in de twintigste eeuw (ook van enkele vrouwen uit onze toenmalige overzeese gebieden).

Op dit filmpje op You Tube een inkijkje in het boek; hier een impressie van de expo.
    

1. Wie is jouw vrouw (van de 20ste of 21ste eeuw)? 2. In de automatiek: boek te koop!

Tekst en (iPhone)foto's: © Miriam van der Meer (www.agreylady.nl).

Oversized and extra large! Big Art in de Bijlmerbajes Amsterdam

Groot, groter, grootst: dat is het motto van kunstbeurs Big Art. Het is alweer de derde editie en wederom met heel erg divers werk. Een mix van schilderijen en tekeningen, sculpturen, foto's en installaties. De enige verbindende factor is het formaat van de vertoonde kunsten. De (al)gemene deler is de proporties van de werken. Niks geen geneuzel: er wordt flink uitgepakt.

In alle opzichten de overtreffende trap, want ook het aantal deelnemende kunstenaars neemt elk jaar navenant toe. In editie 1 waren het er nog zo'n veertig; in het 2de jaar was dat al uitgegroeid tot circa zestig en nu weet de organisatie te melden dat je werk kunt bewonderen van tachtig, zeer divers werkende artiesten.

Daarnaast maakt deze verkooptentoonstelling er een gewoonte van op te duiken op de meest onverwachte plekken. Plaatsen waar je normaliter niet zo gauw komt. En dat is altijd leuk, dus mij hoor je niet klagen.

Vandaag pak ik op mijn kunstblog groots uit. Ga er gerust even voor 'zitten'!

1. Affiches bij de entree. 2. Ewerdt Hilgemann, Art Affairs 3. Loes Koomen, 'I Knew You Were Waiting', Galerie Bart.

Ze kunnen er wat van, bij Big Art! Sterren in het vinden van niet erg voor de hand liggende locaties. In het eerste jaar was een voormalige en onttakelde diamantbeurs plaats van handeling; in 2017 kon je terecht in de ietwat vergane glorie van een (nog te renoveren) stadspaleis op de Herengracht en dit jaar moet je afreizen naar de gewezen Penitentiaire Inrichting Amsterdam Over-Amstel, ook wel (en in de volksmond) de Bijlmerbajes genoemd.

Want waar tot juni 2016 ruimte was voor 604 boeven, schelmen en schurken (ook van het witteboorden-soort), kun je van 11 tot en met 14 oktober kunst kijken én kopen. Een deel - ruim 5.000 m² van de voormalige nor (ook wel gribus, cachot, bak, lik en nog zo wat van dat soort betitelingen voor een 'rijkshotel') is voor Big Art volgehangen en -gezet met giga kunst. En even voor de duidelijkheid: het criterium is minstens 1½ x 1½ of 1 bij 2.

Jailhouse rocks

In de 'Kalverstraat' - de bijnaam voor de lange gang (van zo'n ½ kilometer) die de diverse gevangenistorens met elkaar verbindt - worden vrijstaande sculpturen getoond en ook de voormalige verhoorkamers, de oude gymzaal en de sacristie van de kapel zijn behangen met kunstwerken. Spannend om eens binnen te kijken zonder dat de deur achter je in het slot valt. En het kan allemaal nét, want een week geleden (3/10) ging de sloop van de gevangenis van start. Op het terrein verrijst namelijk een hele nieuwe stadswijk, het Bajes Kwartier* met 1350 (energieneutrale) woningen.

* De transformatie is in handen van OMA (van 'starchitect' Rem Koolhaas). Een van de zes torens blijft behouden als 'groene toren', met een verticaal park en stadslandbouw. Van oude celdeuren wordt een brug gemaakt. Zelfs de tralies komen terug, dat worden balkonhekjes (Bron: de Volkskrant). 

1. Rolf Bruggink, 'Fort de la Chartreuse'. 2. Stefan Gross, 'Flower Bomb', Rademakers Gallery. 3. Zwier Cornelissen 4. Marinke van Zandwijk, 'Site-specific glass installation', Galerie Franzis Engels. 5. Zaaloverzicht 5. Peter Vink 6. Bram Ellens, 'Orphans'.

Maar goed, tot zover de entourage. Het gaat niet zozeer om het gebouw (hoewel?), maar om de kunst. En opvallend bij deze derde editie van de monumentale kunstbeurs is het aantal kunstenaars die speciaal voor deze gelegenheid en dus voor deze locatie en ter plekke werk creëerden. 

Martijn Schuppers, Gerbrand Burger en Robbert de Goede maakten 'in situ' een installatie, net als fotograaf Jaap Scheeren. Zo ook Peter Vink met zijn site specific (light) installations. In de (eerdergenoemde) Kalverstraat schilderde de Italiaan Matteo Ceretto Castigliano een gigantische mural en Suzan Drummen leefde zich uit met een kolossaal kleurrijke installatie op de vloer.

think big

Veel jong talent ook, zoals Tim Wunderink, Lieve Rutte en Bart Schalekamp en zelfs prijswinnend: Sam Hersbach en Raquel van Haver kregen verleden week uit handen van ZKH Willem-Alexander de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2018, terwijl Van Haver ook genomineerd is voor de Wolvecampprijs 2018 én er in het Stedelijk Museum Amsterdam van 25 nov. t/m 7 april 2019 een solotentoonstelling te zien zal zijn met haar werk (getiteld 'Spirits of the Soil'). Dus chapeau! voor de jonge honden.
En dan de oude rotten in het vak, of - laten we zeggen 'goede bekenden': Fransje Killaars, Ewerdt Hilgemann, Jeroen Henneman, Raquel Maulwurf, Karin van Dam.  

1. Andrea Radai, 'CCTV (Wallpaper X), 2007, Reuten Galerie. 2. Celia Hadeler. 3. Cathalijn Wouters, 'Studio IV: "The Afternoon", Rademakers Gallery. 4. Suzan Drummen, 'Floor Installation' 5. Lotte van Lieshout (herself), 'Morning Nudes', 2013 6. Eveline Visser, 'Cloudwalk', 2015 bij Cokkie Snoei. 

Ik had het eerder al even over de organisatie en die is in de capabele handen van de artistieke duizendpoot Anne van der Zwaag (zijnde curator, publicist en directeur). Het concept van Big Art werd door haar bedacht en hetzelfde geldt voor de idee achter de Rotterdamse kunstbeurs Object (dat ook jaarlijks en dan tegelijkertijd met Art Rotterdam plaatsvindt). Beide evenementen zijn verrassend interdisciplinair: Van der Zwaag is groot voorstander van verbinding en kruisbestuiving tussen kunst én design en ook architectuur speelt altijd een rol (wat mag blijken uit de keuze voor de locaties).

Een vrouw naar mijn hart.

size does matter!

Anne van der Zwaag heeft de touwtjes ferm in handen, want - net als bij de eerdere edities van Big Art was zij degene die de kunstenaars selecteerde. Je ziet er kunst op uitnodiging, waardoor er een combinatie is ontstaan van allerlei heel verschillende kunst- en stijlvormen.

Mijn favorieten? Wat te denken van de uit schilderijlijsten opgebouwde (zeg maar) ei-vormen, genaamd 'The Orphans' van Bram Ellens. En niet één: nee, flink uitpakken (7). Of de triptiek van Loes Koomen: enorme, fel gekleurde 'grafische' panelen. Het 'glaswerk' van Marinke van Zandwijk: glazen objecten die vrij geblazen zijn in een frame en perfect in de omgeving passen (beetje té cryptisch? Ga vooral kijken!). De gigantische collage van foto's van Katrin Korfmann: (geschoten op een plein bij mij in de buurt). De trompe-l'oeil (wand)tapijten van Celia Hadeler. Prachtig!
Enne, enne.... Een ding mag duidelijk zijn: ik ben een kunst-omnivoor. Een alleseter.

En zijnde zo groot als was beloofd (met felle lampen her en der), liet niet elk kunstwerk zich zo maar en zonder tegenstribbelen fotograferen. Mijn excuus daarvoor.

1. Christophoros Doulgeris, "Monolithos_Pan_06_SH, 2016 Franzis Engels. 2. Victor de Bie (zie hieronder) 3. Marinke van Zandwijk bij Franzis Engels 34 Katrin Korfman, (deel van) 'Horizon Vanished (6 hours), 2011, Art Affairs 5. Marcel van den Berg, 'It takes a nation of millions to hold us back', 1988-2018 bij C&H Gallery.

Hierboven zie je ondergetekende (moi...) ook in een kunstwerk figureren en wel in dat van Victor de Bie, 'Dame é Quatre Têtes avec Chapeau' (die ook het kiekje maakte: dank daarvoor). Mocht je gecharmeerd zijn van zijn werk:  van 12 okt. t/m 11 nov. zie je Matter .of Material X Victor de Bie in de Kerkstraat in Amsterdam.

Tot zover mijn avontuur in de lik.


-X-

Je kunt Big Art bezoeken van 11 tot en met 14 oktober van 11.00 tot 19.00 uur. Kijk even op de site voor verdere informatie.

Tekst en alle (iPhone)foto's: © Miriam van der Meer (www.agreylady.nl).