'Beeldmacht' in het Frans Hals Museum: Kunst van kritiek in tijden van TikTok

13 maart 2020
Instagrammable kunst: hoe kwalijk is dat? Nog niet zo heel lang geleden (wat zal het zijn: vijftien, twintig jaar?) werd er nauwelijks gefotografeerd in musea (het was ook vaak verboden): tegenwoordig krijg je bij een bezoek aan een tentoonstelling een hashtag bijgeleverd. Het maken, maar vooral het delen van foto's op de socials wordt door (bijna) elk museum toegejuicht.
En ja, ik heb boter op mijn hoofd: ook ik zwicht voor de verleiding van het maken van snapshots van lekker smoelende, appetijtelijke kunst. Daarnaast ben ik (bijna) altijd te porren voor een #selfiesouvenir (zie foto 13).

In het Frans Hals Museum zie je 'Beeldmacht': de eerste uit een serie van drie, genaamd 'Kunst van Kritiek in tijden van TikTok*'.
* Voor de Boomers onder ons (zoals ik): TikTok is voor kinderen en tieners de nieuwe SnapChat of Instagram). 




1. Gina Beavers, Mona Lisa Nail, 2015, The Hott Collection, New York, foto: Jeff McLane. 2. Gina Beavers, Painter Lips, 2019. 3. Zaaloverzicht.
In 2019 was het de Japanse Yayoi Kusama die het hoogste scoorde op #InstaArt. Vanwege haar negentigste verjaardag en de buzz die daardoor ontstond (of werd gecreëerd), bleek de #polkadotprinces de populairste kunstenaar op het sociale platform Instagram. #YayoiKusama was trending, zoals dat dan heet. En niet zo gek, want haar kunstwerken zijn laagdrempelig en lijken lekker ongecompliceerd (lijken, want niets is minder waar als je haar levensverhaal kent, maar dat terzijde).

Vóór de digitale fotografie was de boodschap: dit is wat ik heb gezien. Nu is de mededeling: ik was er; ik maakte het mee. Je kunt je terecht afvragen of het nemen en delen van foto's in musea de ervaring vermindert of juist vergroot? Ik ben daar nog niet helemaal uit. Wat vind jij?

sharing is caring...

Dagelijks worden er 100 miljoen kiekjes op Instagram geplaatst. In hoeverre zou die foto-tsunami van invloed zijn op beeldende kunst, vraag je je dan af. "Hoe verhoudt de kunstwereld, vanouds toch hét domein van het beeld, zich tot de online platforms?"
Waar tot voor kort alleen een select gezelschap van ingewijden inzage had, zijn tegenwoordig complete museumcollecties digitaal beschikbaar. "De gebruikers worden aangemoedigd om de inhoud naar hartenlust te liken en sharen. Enerzijds kun je dit zien als een vorm van democratisering, aan de andere kant kan het betekenen dat musea verworden tot louter 'content farms' of datahotels in dienst van de social media." En tot zover een citaat uit de zaaltekst bij de expositie in Haarlem.

I came, I saw and I selfied 

De discussie is al een tijdje gaande: het werkt immers naar twee kanten. Hoe meer een tentoonstelling leeft op social media, hoe meer bezoekers ze trekt. In hoeverre maken musea (vanuit strategisch oogpunt) hun exposities instagramproof, stimuleren zij om foto's te maken en vooral ook te delen op de socials en programmeren ze alleen maar (of zoveel mogelijk) publieksvriendelijke, hapklare kunst. De kritiek is, dat een nadruk op toegankelijke tentoonstellingen en bezoekersaantallen, de musea van binnenuit zal gaan uithollen.




4. Flame, Amazon, 2018. 5. Flame, Slideshow, 2016. 6. Gina Beavers, (vlnr) Surreal, Need Money en We are not dating abstraction, alle drie 2019. 7. Sylvie Fleury, (links) Compact Pêche en (rechts) Compact Limpide, beiden 2018. 
En wat betekent dat voor de 'zichtbaarheid' van minder likeable kunstuitingen? Hoe zit het met andere, zonder enige twijfel goede kunst, maar die minder esthetisch of visueel aantrekkelijk is? Die niet zo lekker oogt.
In het eerste deel van 'Beeldmacht' in het Frans Hals Museum hebben de gepresenteerde werken de veranderde rol en functie van kunst in het nieuwe tijdperk - dat van de social media - als thema.

van kunst op Instagram naar instagrambare kunst

Goed voorbeeld is het werk van de Griekse kunstenaar Gina Beavers (1978). Hoe aantrekkelijk wil je het hebben? (Zie de foto's 1, 2 en 6). Met schuim en verf 'beeldhouwt' de kunstenaar - er zit flink wat diepte in haar werk - de indrukken die zij krijgt van beelden op (met name) Instagram. Vooral posts van beauty-influencers hebben haar onverdeelde interesse: haar 'opdringerige, hunkerende' kunstwerken gaan over het meest intieme deel van ons leven, namelijk ons lichaam. En daarmee ook over wat wij er voor doen om het 'perfect' te houden. Voor sommigen, met geen ander doel om daarmee zoveel mogelijk likes te krijgen.

In de installatie 'Slideshow 2016' van het kunstenaarsduo FLAME (bestaande uit Manuel Gnam, Duitsland 1982 en Taslima Ahmed, GB 1982) bekritiseert het artiestenstelletje de functie 'diavoorstelling' van de MacBook Pro. Blijkbaar kun je met zo'n Apple laptop heel snel een reeks kunstwerken bekijken, die 'voor het gemak' allemaal op hetzelfde formaat worden getoond (dat consumeert prettiger, denkt men). "Op die manier wordt het werk van Fernand Léger in het midden van de installatie even groot weergegeven als de monumentale Rothko aan de rechterkant, terwijl de Léger in werkelijkheid veel kleiner is." (aldus de zaaltekst). En daarmee vervormt het Apple-systeem een essentieel aspect van deze kunstwerken, namelijk hun grootte of schaal (zie foto 5).






8. 'Poor in World' van Heji Shin, 2012. 9. Zaaloverzicht met 10. het werk van Betty Tomkins, hier 'Woman Words (Raphael #5), 2018. 11. Sarah Lucas, Self Portrait with Fried Eggs', 1996. 12. Tenant of culture, Works and Days, 2018. 13. #memyselfandi bij het werk van Marlon Mullen, beiden 'Untitled', (l.) 2016 en (r.) 2017.
Op de 1e en 2e verdieping van de - aan de Grote Markt gelegen locatie Hal van het Frans Hals Museum zie je deel twee van de tentoonstelling en die is genaamd 'B.V. Kunst'. Het waarom wordt uitgelegd in de zaaltekst: 'kunst omwille van de kunst' is een verouderd begrip. "Kunst en ideeën zijn marktgoederen geworden en zijn deel gaan uitmaken van een grotere visuele economie."

Exemplarisch voor dat thema is het werk van de Zuid-Koreaan Heji Shin (1976 en zie foto 8). De compositiefoto 'Poor in World' toont een naakt à la het schilderij 'L'origine du Monde' van Gustave Courbet (uit 1866). Je weet wel: dat doek met het vrije zicht op een flink behaard vrouwelijk geslachtsorgaan. Heji Shin combineert dat beeld met een foto van een filiaal van de Deutsche Bank: één van de belangrijkste sponsoren in de kunstwereld, maar tegelijkertijd al jaren betrokken bij en verwikkeld in allerlei onverkwikkelijke financiële transacties. "Dit werk visualiseert onverbloemd het verband tussen kunst, geld en seks."

institutionele kritiek

De vertoning 'Beeldmacht. Kunst van kritiek in tijden van Tiktok' met het werk van 20 hedendaagse kunstenaars is (zoals gezegd) de eerste van drie exposities waarin het museum aandacht besteedt aan de kritische kunstpraktijk. ‘Institutionele kritiek’ is een kunstbeweging die tot bloei kwam in de late jaren ’60 en opnieuw in de jaren ’90 en - volgens het Haarlemse kunsthuis - nu weer helemaal actueel. "De stroming neemt de rol en werking van machthebbende kunstinstituten onder de loep, zoals musea, galeries en kunstbeurzen."

Loop daarom vooral ook door naar zaal 6 op de mooie zolder (2e verdieping). Daar zie je een uitermate verhelderende tijdlijn van deze beweging in tien kunstwerken. Uiteraard (zou ik willen zeggen) startende met Marcel Duchamp's urinoir ('Fountain', 1917). "Met zijn 'readymade' legde Duchamp de basis voor latere kunstenaars om vragen te stellen bij wat kunst zou kunnen zijn..."



14. Sarah Lucas, I just love blokes (single Urinal), 2002. 15. Bruno Zhu, A Maior. 16. De tijdlijn in 10 kunstwerken.
'Beeldmacht' is een mooie, tot nadenken-stemmende vertoning. 
Maak jij foto's van in de smaak (op)vallende kunstwerken?
En #artselfies?


-X-


KIJKWIJZER

Het museum is in ieder geval t/m dinsdag 31 maart gesloten. Dit in verband met de door de regering afgekondigde maatregelen met betrekking tot het coronavirus.

  • "Beeldmacht, Kunst in tijden van TikTok' is te zien tot en met 24 mei. 
  • neem bij de balie de (gratis) hand out mee voor de broodnodige verdieping;
  • trek er zo'n uur, anderhalf uur voor uit (tenzij je de videokunst wil uitzitten: dan ben je wat langer onder de pannen);
  • Deel 2 en deel 3 van deze drieluik zijn geprogrammeerd voor (resp.) 7/11/20 t/m 28/2/21 (in Hal) en van 28/11/20 t/m 14/03/21 (in Hof);
  • Onderdeel van de tentoonstelling is een publieksprogramma in samenwerking met de Gerrit Rietveld Akademie Amsterdam en het Goethe-Institut Niederlande.
  • Kijk op de website voor bezoekersinformatie en de agenda.
Fijne combi: museumbezoek en een patatje mét toe....
Tekst en alle (iPhone)foto's: @MiriamvanderMeer | www.agreylady.nl (behalve de 1e foto: zie bijschrift).
Post Comment
Een reactie posten

Dank voor je reactie! (thank you for your thoughts)

Auto Post Signature

Auto Post  Signature